Tráp gỗ của đồng chí Siêu Hải

Siêu Hải tên thật là Nguyễn Nhật Tân, sinh năm 1915, quê ở tổng Phù Long (nay là xã Hưng Long), huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Thân sinh của Siêu Hải là ông Nguyễn Đình Lộc, một thầy đồ nghèo có lòng yêu nước đã từng tham gia hoạt động trong hội Duy Tân. Ông thường qua lại với Phan Bội Châu, Đặng Thái Thân, Giải Huân, Cố Lụa tại nhà mình. Trong một lần cùng Vương Thúc Oánh đưa thanh niên xuất dương sang Trại cày ở Xiêm (Thái Lan) của Đặng Thúc Hứa, ông bị ốm dọc đường và mất. Năm đó, Siêu Hải mới lên 3 tuổi đã mồ côi cả cha lẫn mẹ. Thương các cháu côi cút, bà ngoại đã đón ba anh em về nuôi tại phố Đệ Tứ, thị xã Vinh (nay là phường Quang Trung).

Siêu Hải được bà ngoại cho đi học tại trường Quốc học Vinh, vốn thông minh sáng dạ lại say mê đọc sách báo, nhất là sách chính trị xã hội. Được các bậc đàn anh giác ngộ lý tưởng cách mạng. Năm 1927-1929, Siêu Hải tham gia “Học sinh đoàn” của Đảng Tân Việt, làm công tác giao thông liên lạc cùng nhóm với chị Quang Thái em ruột Nguyễn Thị Minh Khai. Chiếc tráp gỗ này Siêu Hải được bà ngoại cho để đựng sách vở học tập. Trong thời gian ấy anh thường dùng tráp cất dấu tài liệu cho Đảng Tân Việt.

Cuối năm 1929, Siêu Hải chuyển sang hoạt động trong tổ chức Sinh Hội của Đông Dương Cộng Sản Đảng. Còn chị gái Nguyễn Thị Nhuận là hạt nhân tích cực của tổ chức Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội ở Vinh - Bến Thuỷ. Sau cuộc bãi khoá của học sinh trường Quốc học Vinh, Siêu Hải bị đuổi học vì đã tham gia trong nhóm lãnh đạo. Năm đó, anh đang học dở chương trình Đệ tam niên (tương đương lớp 8 ngày nay).

Trở về quê anh mở lớp dạy tư và hoạt động trong cơ quan ấn loát của phủ uỷ Hưng Nguyên. Một lần nữa chiếc tráp lại được Siêu Hải dùng cất dấu tài liệu và để trên bàn thờ nhằm đảm bảo bí mật.

Tháng 9/1930, phong trào cách mạng ở Nghệ Tĩnh phát triển lên đỉnh cao. Cùng với Nam Đàn, Thanh Chương, Can Lộc…ngày 12/9/1930, dưới sự chỉ đạo của Phủ uỷ, nhân dân Hưng Nguyên, Nam Đàn, phối hợp với Công Nông Vinh - Bến Thuỷ tổ chức cuộc đấu tranh lịch sử. Thực dân Pháp đã cho máy bay ném bom và bắn vào đoàn biểu tình làm nhiều người chết và bị thương. Sau đó chúng tiến hành bắt bớ, khủng bố trắng nhằm dập tắt phong trào. Siêu Hải cũng bị bắt vì tội tham gia biểu tình. Thấy Siêu Hải còn nhỏ nên chúng dùng thủ đoạn đánh đập và dụ dỗ nhưng không khai thác được gì. Sau một năm giam cầm từ nhà lao phủ Hưng Nguyên, nhà lao Vinh, vào nhà lao Quảng Trị. Vì không có chứng cứ buộc tội nên thực dân Pháp phải thả anh.

Ra tù, Siêu Hải lại bắt mối liên lạc nhằm gây dựng lại phong trào. Đầu năm 1932. Siêu Hải cùng Nguyễn Xuân Linh và một số đồng chí thành lập lại Khu uỷ Vinh. Siêu Hải được phân công bắt liên lạc với Lê Xuân Đào để tổ chức lại cơ quan Xứ uỷ Trung kỳ. Công việc đang dang dở thì Siêu Hải lại sa vào tay giặc. Trước đòn roi cực hình dã man của địch, Siêu Hải vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản, không mảy may run sợ. Thực dân Pháp kết án Siêu Hải 13 năm khổ sai và đày lên đồn Triều Dương ở Anh Sơn. Nghe tin Siêu Hải bị bắt gia đình đã đem tài liệu và chiếc tráp bỏ vào hũ sành chôn ở sau nhà.
Năm 1930, Siêu Hải được trả tự do nhờ phong trào đấu tranh của Mặt trận Bình dân. Mới 21 tuổi nhưng nhiều lần vào tù ra khám nên sức khoẻ của anh giảm sút rõ rệt, thân hình tiều tuỵ, đi đứng không vững nhưng không lúc nào Siêu Hải chịu rời sách vở và luôn lo lắng cho hoạt động của cách mạng. Anh đã dùng ngòi bút của mình chiến đấu với kẻ thù. Hành trang mà anh vẫn luôn mang theo bên mình là chiếc tráp gỗ vừa để đựng sách vở, vừa làm bàn viết. Thời gian này, Siêu Hải đã biên tập lại tiểu thuyết truyền miệng “Giọt máu hồng” do Hồ Tùng Mậu và Nguyễn Duy Trinh sáng tác trong tù. Anh còn viết cuốn “ Đứa trẻ mồ côi” “Tôi vì ai” nhằm tố cáo tội ác của bọn thực dân và bè lũ bán nước. Tháng 7/1938, Siêu Hải cho xuất bản cuốn “Hoạ chiến tranh và vấn đề phòng thủ Đông Dương” thể hiện rõ lập trường quan điểm lý luận chính trị sắc bén của mình.

Thời kỳ năm 1936-1939, Siêu Hải là người có nhiều đóng góp cho phong trào cách mạng Vinh - Bến Thuỷ, với cương vị Uỷ viên Thường vụ Thành uỷ Vinh, phụ trách Tuyên huấn và Đoàn Thanh niên. Siêu Hải thường tham gia diễn thuyết ở xóm thợ Trường Thi, các trường học. Với bản tính hoà nhã, khiêm tốn nên anh rất có uy tín và được bà con thợ thuyền, dân nghèo thành thị yêu mến che chở. 

Tháng 6/1939, Siêu Hải bị bắt với 3 tội: làm rối loạn trị an, viết sách báo chống chính phủ và có những hành động phá hoại khác.Tin Siêu Hải bị bắt nhanh chóng truyền đi, lập tức quần chúng đưa đơn đòi thả tự do cho anh. Trước sự phản đối kịch liệt của quần chúng nhân dân chính quyền thực dân phải thả Siêu Hải. Nhưng vì bị tra tấn dã man mà sức khoẻ của anh lại quá yếu nên Siêu Hải đã qua đời tại nhà thương Vinh ngày 26/8/1939.

Được tin Siêu Hải qua đời, toàn thể nhân dân Vinh - Bến Thuỷ và phủ Hưng Nguyên thương tiếc tiễn đưa. Buổi truy điệu Siêu Hải trở thành một cuộc mit tinh lớn biểu dương lực lượng của hạng vạn công nhân, nông dân, tri thức, dân nghèo ở Vinh - Bến Thuỷ và các vùng phụ cận. Tù chính trị ở nhà lao Vinh cũng tổ chức lễ truy điệu Siêu Hải rất trọng thể. Siêu Hải được an táng tại nghĩa trang Tập Phúc, nay là phường Hưng Phúc, thành phố Vinh.

Chiếc tráp này sau khi Siêu Hải mất được anh trai là Nguyễn Đình Liên cất giữ và thờ cúng. Năm 1944, bà Nguyễn Thị Nhuận chị Siêu Hải cũng là một Đảng viên cộng sản kiên trung 1930-1931, sau khi ra tù từ nhà lao Vinh cất giữ nó. Đến năm 2003, chiếc tráp gỗ được bà Nguyễn Thị Nhuận đã bàn giao lại cho Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh bảo quản.
Nguyễn Văn Bích - Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh