Tráp gỗ của đồng chí Lê Văn Luận ở Thái Yên, Đức Thọ, Hà Tĩnh.

Đồng chí Lê Văn Luận sinh năm 1884 ở xã Lạc Thiện là cháu gọi cụ Lê Huân bằng chú ruột. Bố Lê Văn Luận là Lê Văn Nhiễu cũng học hành đỗ đạt nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học, lập các quỹ tương tế cứu trợ cho nhân dân trong vùng.

Sinh ra trong gia đình nhà nho có gia thế, từ nhỏ Lê Văn Luận được gia đình cho ăn học . Là người có tư chất thông minh, sớm có lòng yêu nước lại được sự dìu dắt của chú ruột, 19 tuổi Lê Văn Luận đã tham gia những cuộc đấu tranh của nông dân chống sưu cao, thuế nặng, đánh Tây Đoan về làng bắt muối, bắt rượu, chống bọn hào lý nhũng lạm….

Năm 1926- 1927, Tân Việt Cách mạng Đảng ra đời đã sớm xây dựng được tổ chức ở Đức Thọ. Năm 1928, hai huyện Đức Thọ và Hương Sơn được tổ chức chung thành một Đại tổ Tân Việt có 34 đảng viên do đồng chí Trần Tường làm tổ trưởng.

Tháng 3/1930, Đảng bộ Lâm thời Hà Tĩnh ra đời, đồng chí Trần Hữu Thiều- Bí thư cùng đồng chí Trần Hưng (bí danh là Hoàng) về Đức Thọ bắt liên lạc với các đảng viên Tân Việt để lựa chọn những thanh niên tiên tiến như: Đinh Quế, Lê Văn Luận, Lê Mạo…kết nạp vào Đảng.

Cuối tháng 3/1930, các đồng chí đảng viên Đức Thọ đã tổ chức một cuộc họp bí mật tại Lạc Thiện để bàn việc thành lập Đảng bộ huyện và bầu ra Ban cán sự Lâm thời của Đảng bộ do đồng chí Đặng Bá Văn làm Trưởng ban. Sau cuộc họp các đồng chí đã phân công nhau về các xã tuyên truyền, vận động thành lập Chi bộ Đảng. Chi bộ Lạc Thiện do đồng chí Lê Văn Luận làm Bí thư được thành lập sớm cùng với các Chi bộ: Bùi Xá, Vĩnh Đại, Việt Yên và trường Tiểu học Đức Thọ.

Thực hiện chủ trương Tỉnh uỷ Hà Tĩnh, Chi bộ Lạc Thiện tổ chức quần chúng đấu tranh kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động. Từ đêm 30/4 rạng ngày 1/5/1930, hơn 50 nông dân tập trung ở dăm Đồng Đìa dự mít tinh. Một lá cờ đỏ búa liềm được cắm lên, cán bộ Đảng lên tuyên bố lý do rồi hô chào cờ, giới thiệu ý nghĩa của lá cờ đỏ búa liềm và ý nghĩa của ngày 1/5. Sau đó, quần chúng hô vang khẩu hiệu rồi kéo ra chợ Chùa ngược đường số 8 tổ chức tuần hành. Truyền đơn kêu gọi quần chúng nhân dân đoàn kết đấu tranh đánh đổ đế quốc thực dân, Nam Triều phong kiến, thành lập chính phủ công nông, đòi lợi quyền cho nhân dân được rải khắp nơi.

Khi đó, đồng chí Lê Văn Luận thường dùng chiếc Tráp gỗ này để đựng tài liệu, truyền đơn của Đảng. Chiếc tráp được bà Lê Thị Uyển ( vợ ông Luận) mua về đựng giấy tờ, bằng khoán và những thứ quý giá của gia đình. Bà Uyển là người phụ nữ nổi tiếng vì thông minh, đẹp sắc sảo. Bà được tặng câu đối “ Sống đẹp thế kỷ 20”. Khi đồng chí Luận làm Bí thư, bà Uyển là liên lạc giúp chồng hoạt động cách mạng. Hai vợ chồng thường đóng vai người buôn tơ lụa. Chồng là đầy tớ, vợ là bà chủ đi chuyển tài liệu, truyền đơn và vận động tuyên truyền bà con tham gia đấu tranh. Tài liệu để dưới tráp, phía trên là giấy tờ hàng hóa và tiền. Với cách ngụy trang: ông chồng “đầy tớ” cắp tráp, túi sách cho “bà chủ” từ lạc Thiện đến mọi nơi đều tránh được sự để ý, rình mò của bọn mật thám và tay sai.

Đêm 30- 9- 1930, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Đặng Bá Văn, Chi bộ Lạc Thiện lãnh đạo nhân dân cùng với quần chúng Thanh Lạng, Yên Vượng và Can Lộc biểu tình qua Văn Lâm, Tường Văn rồi kéo về Thanh Lạng bắt hai tên cường hào là Trần Cận và Đinh Tuy ra cảnh cáo.

Nhân kỷ niệm 13 năm Cách mạng tháng 10 Nga, đảng viên, quần chúng Lạc Thiện, Yên Vượng, Bùi Xá, Thanh Lạng, Vĩnh Đại tổ chức mít tinh tại đình Chợ Trổ ( Đức Nhân). Làm lễ xong, quần chúng rầm rập kéo đi biểu tình suốt đêm 6/11/1930, vừa đi vừa hát Quốc tế ca và hô vang khẩu hiệu:
Cách mạng tháng Mười Nga muôn năm.
Đánh đổ đế quốc pháp, Nam Triều phong kiến.
Lập chính phủ công nông binh.
Nga Xô Viết thành trì cách mạng thế giới muôn năm.

Sau cuộc đấu tranh này, phong trào ở Đức Thọ bắt đầu chuyển biến. Các tổ chức Nông hội đỏ, Tự vệ đỏ, Phụ nữ giải phóng, Cứu tế đỏ.. ra đời hoạt động mạnh.

Đêm 11- 12- 1930, đồng chí Lê Văn Luận lãnh đạo nhân dân Lạc Thiện nổi trống mõ hòa vào đoàn người khổng lồ của toàn huyện với tiếng hò reo, hô khẩu hiệu vang trời kỷ niệm Quảng Châu Công xã.

Đầu năm 1931, đồng chí Lê Văn Luận được cử làm Bí thư Tổng uỷ Văn Lâm thay cho đồng chí Lê Phú Thành chuyển lên Huyện uỷ. Đồng chí cùng với Ban chấp hành Tổng ủy đẩy mạnh công tác tuyên truyền để củng cố lòng tin của quần chúng, phát động phong trào đấu tranh. Các cuộc mít tinh, biểu tình diễn ra liên tiếp trong tháng 1,2,3 và 4 của năm 1931. Tiêu biểu nhất là 2 cuộc đấu tranh giết tên Đội Lùn Đỗ Văn Thiện và chống lính đồn Lạc Thiện về Thái Yên.

Ngày 14/4/1931, tự vệ Lạc Thiện phối hợp với tự vệ Đông Khê, Tường Văn phục kích giết tên Đội Lùn Đỗ Văn Thiện khét tiếng tàn ác tại cánh đồng Bùi Xá khi tên này đi lên ga Chợ Thượng. Vụ trừng trị tên Thiện đã gây tiếng vang lớn trong huyện, làm cho bọn cường hào tay sai đắc lực của thực dân Pháp phải hoảng sợ.

Ngày 29/4/1931, lính đồn Lạc Thiện tổ chức càn quét Thái Yên làm 12 người chết, 4 người bị thương nhưng chúng vẫn không chiếm được trường Tiểu học để lập đồn. Tối 30- 4-1931, Tổng ủy Văn Lâm tổ chức truy điệu những chiến sỹ tự vệ hy sinh.

Trước khí thế mạnh mẽ của cách mạng, chính quyền địch ở các thôn xã bị tan rã, các Thôn bộ, Xã bộ đứng ra quản lý đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của nhân dân. Chi bộ Lạc Thiện tổ chức cho tự vệ luyện tập và trang bị thêm vũ khí; bắt gia đình Lê Văn Kỷ cho dân vay lúa và buộc địa chủ Lê Văn Luyện xuất 30 tạ thóc; sửa sang đường xá, cầu cống, đào mương chống hạn; mở lớp học chữ quốc ngữ ban đêm, bài trừ tệ mê tín dị đoan, thực hiện ma chay, cưới hỏi theo đời sống mới.

Theo chủ trương của Huyện ủy về đấu tranh kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động năm 1931, Tổng ủy Văn Lâm, Yên Hồ, Mỹ xuyên tổ chức nhân dân biểu tình thị uy quanh đồn Lạc Thiện từ 2 đến 9 giờ ngày 1/5. Địch cho máy bay bay lượn suốt ngày để uy hiếp nhưng quần chúng không hề nao núng, bọn lính đóng kín cửa không dám ló cổ ra ngoài.

Từ tháng 9 năm 1931, thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào cách mạng Đức Thọ. Chúng điều thêm lính cho các đồn: Linh Cảm, Lạc Thiện, Hữu Chế, Lạng Quang, Thái Yên và đồn huyện. Hàng ngày bọn lính kéo về các làng đốt phá, càn quét, bắt bớ những người tình nghi có dính líu với cách mạng đem về tra tấn rất dã man. Nhiều cán bộ đảng viên sa vào tay giặc, bị giam cầm hoặc đày đi các nhà ngục ở Tây Nguyên.

Tháng 10/1931, đồng chí Lê Văn Luận bị bắt. Ngày 28/12/1932, đồng chí bị thực dân Pháp xử bắn tại Chùa An, Linh Cảm. Sự hy sinh dũng cảm của đồng chí Lê Văn Luận đã cổ vũ quần chúng Văn Lâm vùng lên đương đầu với bom đạn súng ống và nhũng thủ đoạn ác độc của kẻ thù.

Khi đồng chí Luận bị bắt, gia đình đã đem chiếc tráp này cùng những giấy tờ tài liệu bỏ vào chum sành chôn ở sau vườn nhà để tránh rơi vào tay giặc. Chiếc tráp là kỷ vật về cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Lê Văn Luận. Xung quanh nó là biết bao chuyện kể về những cuộc đấu tranh của nhân dân Lạc Thiện năm 1930-1931. Nay ông Lê Văn Thái thay mặt gia đình giao lại cho Bảo tàng Xô Viết chiếc tráp này.

Gia đình đồng chí Lê Văn Luận có 4 người em cũng tham gia hoạt động cách mạng trước năm 1945: Lê Văn Tích là cán bộ Nông hội đỏ, Lê Văn Duy hoạt động ở Sở Hoả xa Sài Gòn, Lê Văn Xước hoạt động ở Quy Nhơn và Lê Thị Tửu đảng viên năm 1931, phụ trách Hội Phụ nữ giải phóng xã Lạc Thiện năm 1931, Bí thư Chi bộ Lạc Thiện năm 1936.

Tạ Thị Thanh Hà- Bảo tàng XVNT