Sưu tập hiện vật nuôi dấu phuc vụ cán bộ Đảng trong phong trào cách mạng 1930 – 1931 của gia đình bà Phan Thị Thiền ở Đồng Tháp.

Trong chuyến đi sưu tầm tài liệu hiện vật ủng hộ phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh tại các tỉnh phía Nam vào tháng 4/2010, Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh đã sưu tầm được một số hiện vật quý tại gia đình bà Phan Thị Thiền ở tỉnh Đồng Tháp.

Bà Phan Thị Thiền sinh năm 1915, quê ở Ấp Tân Lộc A, xã Tân Dương, huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp. Tuy xuất thân trong một gia đình làm ruộng nhưng các anh em của bà đều được học hành tử tế, sớm đến với cách mạng và là những hạt nhân tích cực trong phong trào cách mạng tại địa phương.

Năm 1927, các anh của bà là Phan Văn Thà, Phan Văn Bảy, Phan Văn Thâu đã tham gia tổ chức Thanh niên tỉnh Sa Đéc thuộc Kỳ bộ VNTNCMĐCH Nam Kỳ và được phân công về xây dựng cơ sở tại huyện Lai Vung. Nhờ những hoạt động tích cực trong công tác tuyên truyền lý luận cách mạng, tổ chức đọc sách báo tiến bộ, trong đó có cuốn “Đường Kách Mệnh” của đồng chí Nguyễn Ái Quốc mà các tổ chức quần chúng nhanh chóng được thành lập như: Thanh niên, Phụ nữ, Tương tế ái hữu...

Tháng 8/1928, An Nam Cộng sản Đảng được thành lập. Dưới sự chỉ đạo của tổ chức này, phong trào đấu tranh cách mạng ở đây ngày càng phát triển sâu rộng với các khẩu hiệu: “giảm sưu, miễn thuế”, “đả đảo bọn tư sản Hoa Kiều bóc lột nhân dân”... Cùng thời gian đó, bà Thiền được sự giác ngộ của các anh đã tham gia hoạt động cách mạng, làm công tác nuôi dấu cán bộ, giao thông liên lạc cho Đảng.

Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đã phát động phong trào cách mạng 1930-1931. Thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng về việc mở rộng cuộc vận động đấu tranh kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động 1/5/1930, đồng chí Ung Văn Khiêm, Phạm Hữu Lầu, cán bộ Xứ ủy Nam Kỳ đã bí mật về Sa Đéc trực tiếp chỉ đạo phong trào. Với sự bố trí của cấp trên, nhà bà Thiền được chọn làm cơ sở hội họp và ăn nghỉ cho các đồng chí cán bộ Đảng trong thời gian công tác tại địa phương.

Gia đình bà đã sử dụng: ấm tích, nồi đất, bát sứ, khay đồng, khay đựng trà để phục vụ cơm nước cho các đồng chí cán bộ Đảng.

Tù và, mõ tre là những vũ khí được các đồng chí: Phan Văn Thà, Phan Văn Bảy, Phan Văn Thâu (anh của bà Thiền) sử dụng trong các cuộc đấu tranh năm 1930 – 1931, đặc biệt là cuộc biểu tình ngày 13/5/1930.

Ngày 9/5/1930, tại nhà bà Thiền đã diễn ra cuộc họp quan trọng quyết định tổ chức cuộc đấu tranh nhân dịp tên Tỉnh trưởng Sa Đéc Esquyvillon đi kinh lý sẽ dừng chân tại Tân Dương để phủ dụ dân chúng. Cuộc họp gồm có các đồng chí trong Chi bộ Tân Dương: Ung Văn Khiêm, Phạm Hữu Lầu (cán bộ Xứ ủy), Phan Văn Bảy (Bí thư), Nguyễn Văn Tứ, Nguyễn Văn Nung.

Theo kế hoạch, khoảng 3 giờ sáng ngày 13/5/1930, từng đoàn người từ các làng Tân Dương, Vĩnh Thạnh, Long Hưng, Hòa Thạnh, Tân Khánh Đông kéo đến tập trung tại đình Tân Dương, trước rạch Xẻo Tre để đón quan Tỉnh trưởng. Bọn tề xã cùng tên Quận trưởng mặt mày hớn hở khi thấy nhân dân ra đón quan lớn rất đông. Khi chiếc ca nô chở tên Tỉnh trưởng cập bến thì tiếng tù và của đồng chí Phan Văn Bảy vang lên, lập tức, quần chúng nhân dân nhất tề gióng trống, khua chiêng, gõ mõ, dương cao băng cờ biểu ngữ, hô vang khẩu hiệu đòi: “giảm thuế thân”, bỏ thuế công xi heo (thuế sát sinh), hoãn bắt đi xâu, đi lính, hoãn công điền công thổ... Đồng chí Phan Văn Bảy thay mặt bà con xuống tận ca nô đưa yêu sách cho tên Tỉnh trưởng, buộc hắn phải ký tên vào bản yêu sách.

Bị tấn công bất ngờ, tên Tỉnh trưởng tuyên bố không có thẩm quyền giải quyết và định quay đầu bỏ trốn. Ngay lúc đó, anh chị em tự vệ và phụ nữ nhảy xuống nước kéo chiếc ca nô lên cạn, buộc dây vào cột cầu. Quần chúng nhân dân áp sát, vây chặt tên Tỉnh trưởng. Trước khí thế mạnh mẽ của bà con, tên Tỉnh trưởng Esquyvillon phải cúi đầu nhận bản yêu sách và hứa sẽ giải quyết.

Cuộc biểu tình ngày 13/5/1930 kết thúc thắng lợi. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quần chúng nhân dân đã đoàn kết, đứng lên đấu tranh trực diện với kẻ thù, làm chúng vô cùng khiếp sợ. Có thể nói, cuộc đấu tranh ngày 13/5/1930 đã thể hiện sự đồng tình hưởng ứng của nhân dân Đồng Tháp đối với Nghệ Tĩnh trong cuộc đấu tranh chống lại bọn thực dân phong kiến phản động.

Phát huy truyền thống yêu nước và cách mạng, các anh em bà Phan Thị Thiền đã tham gia tích cực trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và đều giữ những trọng trách quan trọng: Đồng chí Phan Văn Bảy là Bí thư Chi bộ Tân Dương 1930, Bí thư Liên Tinh ủy Hậu Giang năm 1940, đồng chí bị giặc bắt và xử bắn ngày 22/7/1942 tại Hóc Môn; đồng chí Phan Văn Thà, nguyên Trưởng Ty Giáo dục tỉnh Đồng Tháp; đồng chí Phan Văn Thâu, nguyên Vụ trưởng của Bộ Tài chính trong chính phủ cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam.

Bà Phan Thị Thiền tham gia cách mạng từ năm 1930. Trong cuộc Tổng khởi nghĩa năm 1945, bà là hội trưởng Hội phụ nữ xã Tân Dương. Bà có người con trai duy nhất là đồng chí Phan Minh Châu cũng tham gia cách mạng và hy sinh anh dũng năm 1972. Lúc đó, đồng chí là Huyện ủy viên, Bí thư Chi bộ xã Tân Dương. Ngày 17/12/1994, bà Phan Thị Thiền được Chủ tịch nước CHXHCNVN phong tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”.

Hiện nay, tuy tuổi cao, sức yếu nhưng bà vẫn luôn là tấm gương sáng cho con cháu noi theo. Những hiện vật trên được gia đình bà cất giữ rất cẩn thận nhằm lưu giữ lại truyền thống vẻ vang của gia đình và quê hương.