Quả mây của đồng chí Mai Đỉnh

Đồng chí Mai Đỉnh sinh ra trong một gia đình giàu lòng yêu nước ở làng Đỉnh Lữ, nay là xã Tân Lộc, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

Trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, Đỉnh Lữ là địa phương có phong trào phát triển mạnh. Ngay sau Hội nghị thành lập Đảng bộ huyện Can Lộc tháng 4-1930, chi bộ Đỉnh Lữ cũng được ra đời. Đồng chí Mai Đỉnh là chi ủy viên đầu tiên của chi bộ, người đã có công lao cùng tập thể Đảng lãnh đạo phong trào cách mạng tại địa phương và vùng Hạ Can Lộc. Được sự chỉ đạo của chi bộ, nhân dân Đỉnh Lữ nói riêng và nhân dân tổng Phù Lưu nói chung đã tham gia nhiều cuộc đấu tranh, đặc biệt là cuộc biểu tình ngày 1-8-1930, nhân kỷ niệm ngày Quốc tế chống chiến tranh đế quốc.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng, thực dân Pháp đã thi hành nhiều biện pháp dã man như lập đồn binh để bắt bớ, chém giết những người tham gia cách mạng, đốt phá, triệt hạ làng mạc v,v. Nhiều cán bộ chủ chốt lần lượt bị rơi vào tay giặc. Tháng 2 năm 1931, đồng chí Mai Đỉnh bị bắt khi đang cùng Tỉnh ủy Hà Tĩnh rút lui vào hoạt động bí mật tại khe Đá Bạc- Hồng Lĩnh. Sau một thời gian tra tấn dã man ( ống chân trái bị gãy), bọn chúng đã đưa đồng chí Mai Đỉnh về giam tại nhà lao Hà Tĩnh.

Nhà lao Hà Tĩnh nằm về phía Đông bắc nội thành Hà Tĩnh với diện tích gần 4 ha, được xây dựng dưới thời phong kiến Nam triều ( 1831). Khi thực dân Pháp xâm lược, đánh chiếm Nghệ An, Hà Tĩnh, chúng đã xây dựng lại nhà lao Hà Tĩnh kiên cố hơn. Trong những năm 1930-1931, khi phong trào cách mạng lên cao, để đối phó tình hình, địch ra sức truy lùng, bắt bớ và giam cầm các chiến sỹ cộng sản. Nhà lao Hà Tĩnh lúc bấy giờ chật ních tù nhân. Mỗi phòng dài 2m, rộng chưa đầy 1m, chỉ giành cho 1 người tù nhưng có khi lên tới 3-4 người. Vào đây, bất phân tội nặng hay nhẹ, tù nhân đều bị tra tấn hết sức tàn nhẫn như: treo ngược lên xà nhà, tra điện, bị trói chân, tay quẳng ra ngoài sân, thậm chí cả vào nhà cầu; những lúc ăn cơm không được cởi trói; bị đánh đập bởi các dụng cụ như: roi song, roi vặn thừng, báng súng v.v. Nhiều người ngất xỉu, chúng dội nước lã cho tỉnh lại rồi tiếp tục đánh. Cứ hai đến ba ngày chúng lại tra tấn một lần.

Trong bốn bức tường lạnh lẽo, với chế độ lao tù khắc nghiệt, các đồng chí vẫn không hề nao núng, quyết tâm chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Với bản lĩnh của người cộng sản, họ đã biến nhà tù thành trường học cách mạng, thành nơi rèn luyện ý chí sắt thép của mình. Đồng chí mai Đỉnh đã cùng với Nguyễn Đình Tuy, Trần Ích và nhiều đồng chí khác tổ chức học văn hóa, theo dõi sát sao tình hình cách mạng bên ngoài. Được sự chỉ đạo của chi bộ nhà lao, đồng chí Trần Ích đã vận động anh chị em tham gia đấu tranh chống lại chế độ khắc nghiệt của nhà tù như: tuyệt thực, làm reo, la ó, hô khẩu hiệu v.v. Có những đợt cả nhà lao tuyệt thực đến 13 ngày, bọn địch hoảng sợ phải chấp nhận các yêu sách của anh em tù.

Quả mây này là kỷ vật thiêng liêng gắn bó với thời gian hoạt động trong nhà tù Hà Tĩnh từ năm 1932 -1934 của đồng chí Mai Đỉnh nên đã được gia đình đồng chí cất giữ cẩn thận. Đến năm 1989, khi cán bộ Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh đến sưu tầm, ông Mai Khắc Ứng ( con trai đồng chí Mai Đỉnh) đã bàn giao lại cho Bảo tàng để trưng bày, góp phần giúp khách tham quan hiểu thêm về cuộc sống, ý chí, nghị lực phi thường của các chiến sỹ xô viết Nghệ Tĩnh trong các nhà tù đế quốc nói chung và nhà lao Hà Tĩnh nói riêng.