Mũi lao ngạnh của ông Nguyễn Mông

Từ giữa năm 1930, phong trào đấu tranh của nhân dân Can Lộc nói chung, nhân dân Đỉnh Lự (Tân Lộc) nói riêng phát triển mạnh. Trước tình hình đó, đội tự vệ xã đã tổ chức rèn vũ khí, ngày đêm luyện tập để trừng trị bọn phản động tay sai, bảo vệ nhân dân và các cuộc hội họp của Đảng.

Từ đội tự vệ đỏ, những người, gan dạ, thông minh và nhanh nhẹn được chọn ra, lập thành đội cảm tử. Ông Nguyễn Mông là một trong số đó và đã được đội tự vệ giao cho cây lao ngạnh để làm vũ khí. ( cây lao này do đồng chí Sanh Cường- đội trưởng đội cảm tử rèn ở lò rèn cố Tàu).

Cùng với các thành viên trong đội cảm tử như: Nguyễn Đệ, Nguyễn Cường, Hoàng Kỳ, Hoàng Lạc..., ông Nguyễn Mông thường xuyên mang theo cây lao ngạnh này đi tuần tra, bảo vệ an ninh thôn xóm, đồng thời canh cho cán bộ Đảng hội họp, in ấn tài liệu. Khi được phân làm giao thông liên lạc cho cơ sở và rải truyền đơn ở khu vực Hạ Can: từ Đỉnh Lự lên Hồng Lộc ( Phù lưu Thượng) đến chợ Đình rồi lên Nghèn, cây lao ngạnh là vũ khí phòng thân và uy hiếp kẻ địch của ông.

Sáng ngày 1-8-1930, hơn 500 nông dân huyện Can Lộc tập trung tại bến đò Hạ Vàng, sau đó kéo lên huyện đường đưa yêu sách. Đoàn người vừa đi vừa giương cao cờ Đảng, biểu ngữ, hô vang các khẩu hiệu đấu tranh. Đoàn biểu tình mỗi lúc một đông thêm. Ông Nguyễn Mông đã dùng cây lao ngạnh này cùng với đội cảm tử Đỉnh Lự tham gia cuộc biểu tình, với nhiệm vụ bảo vệ từ phía trước để quần chúng tiến lên.Được tin có đoàn biểu tình, tri huyện Trần Mạnh Đàn cùng bọn lính vội vàng ra tận cầu Nghèn để ngăn chặn. Trước khí thế hùng dũng của đoàn biểu tình, tên tri huyện cùng lính tráng hoảng sợ, phải cúi đầu nhận bản yêu sách của quần chúng và hứa sẽ trình cấp trên giải quyết.

Trong cuộc biểu tình ngày toàn huyện ngày 7-9-1930, ông cầm cờ búa liềm dẫn đầu nên đã bị bắt. Năm1932, ông được ra tù. Về nhà, ông đã tìm lại được cây lao ngạnh này. Dù cán tre đã bị mục, phần sắt bị rỉ nhưng ông vẫn cất giữ bởi đó là vật kỷ niệm đã gắn bó với cuộc đời đi hoạt động cách mạng của mình.

Hiện vật này đang được trưng bày tại phòng số 5 nhà Bảo tàng Xô Viết Nghệ tĩnh, góp phần làm phong phú thêm bộ sưu tập vũ khí đấu tranh của nhân dân Can Lộc trong cuộc biểu tình ngày 1-8-1930.