Mâm, tráp của gia đình bà Trần Thị Cán

Bà Trần Thị Cán sinh năm 1908, mất năm 1999 tại xã Bồ Đề, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

Tháng 7/1927, Tỉnh bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội Nam Định được thành lập. Tổ chức này đã cử đồng chí Vũ Khế Bật (tức Cả Tất), quê xã Mỹ Thuận, bí mật về xã Bồ Đề tuyên truyền, giác ngộ, nói rõ mục đích của Hội: “Đánh đổ đế quốc, địa chủ phong kiến, giành độc lập dân tộc, đem lại ruộng đất cho dân cày”…

Năm 1928, bà Trần Thị Cán được đồng chí Vũ Khế Bật kết nạp vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội. Sau đó, lần lượt nhiều thanh niên ở Bồ Đề được kết nạp như: Nguyễn Lập Thu, Nguyễn Lập Trương, Trần Trọng Thế, Chương Miễn, Trần Thị Khuyến…Đồng chí Nguyễn Lập Thu được bầu làm bí thư, đồng chí Trần Trọng Thế làm thư ký. Trong thời gian này, đồng chí Vũ Khế Bật và Phạm Văn Tân thường xuyên lui tới nhà bà Trần Thị Cán và giao cho bà nhiệm vụ liên lạc, chuyển sách báo, truyền đơn.

Tháng 10/1929, đồng chí Vũ Khế Bật, Lê Công Thanh, Trần Quang Tăng lại về Bồ Đề để tuyên truyền, tổ chức Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng, giải thích mục đích, ý nghĩa của việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau ngày 3/2/1930, các đồng chí đã kết nạp được thêm nhiều Đảng viên mới và thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của xã Bồ Đề gồm có 10 người, do dồng chí Phạm Văn Tân làm Bí thư, đồng chí Trần Thị Khuyến làm Phó bí thư.

Thực hiện chủ trương của Xứ ủy Bắc Kỳ, tháng 9/1930, Tỉnh ủy lâm thời Hà Nam đã họp bàn ở đình Cổ Viễn (Hưng Công - Bình Lục) quyết định tổ chức một cuộc mít tinh lớn, có tuần hành thị uy nhằm phát động quần chúng đấu tranh đòi bỏ Hội đồng hương chính, giảm sưu thuế, ủng hộ Xô Viết Nghệ Tĩnh và nông dân Tiền Hải vào ngày 20/10/1930. Xã Bồ Đề là địa điểm tập trung biểu tình… Chi bộ Bồ Đề triệu tập cuộc họp tại nhà đồng chí Nguyễn Thế Nghiệp nhằm quán triệt chủ trương của Tỉnh ủy và bàn biện pháp thực hiện, phân công người may cờ, người mua pháo, kẻ khẩu hiệu, in truyền đơn, bố trí lực lượng bảo vệ đoàn biểu tình, lo nơi ăn ở cho các đồng chí ở xa về…Trụ sở in truyền đơn được đặt tại nhà đồng chí Nguyễn Thế Nghiệp do bà Trần Thị Cán và Trần Thị Khuyến phụ trách. Những tài liệu như “Báo đỏ”, truyền đơn in xong, được bà Trần Thị Cán mang về dấu trong tráp gỗ, chôn sâu trong sập lúa của gia đình. Gia đình bà cũng được giao nhiệm vụ lo việc ăn ở cho các đồng chí lãnh đạo phong trào. Mâm gỗ và một số bát đĩa được gia đình bà dùng phục vụ các đồng chí như Vũ Khế Bật (cán bộ Xứ Ủy), Lê Công Thanh (Bí thư đầu tiên của Tỉnh bộ Hà Nam), Ngô Gia Bảy (người được phân công diễn thuyết trong cuộc đấu tranh này) và một số cán bộ huyện ủy…

Để chuẩn bị cho cuộc biểu tình, Chi bộ xã Bồ Đề nhiều lần triệu tập Hội nghị bàn kế hoạch tại một số địa điểm như: đình Triêu Hồi, Đền Bà, nhà bà Trần Thị Cán và một số nơi khác… Ngày 19/10/1930, tại cây đa Chợ Hôm, cây gạo Chùa Vàng, mái đình Lương Phú, đình Hoàng Xá…các đồng chí đã bí mật treo cờ Đảng, rải truyền đơn kêu gọi quần chúng vùng dậy đấu tranh. Đúng 3 giờ sáng ngày 20/10/1930, quần chúng nhân dân với lực lượng đông đảo kéo về chợ Bồ Đề rồi tiến đến tập trung tại đình Triêu Hồi. Khi tiếng trống trong đình vang lên dồn dập hòa cùng tiếng pháo giòn giã, hàng nghìn người đứng vào hàng ngũ, bà Trần Thị Cán và bà Trần Thị Kiên đã giương cao khẩu hiệu “Việt Nam Cộng sản Đảng” dẫn đầu đoàn biểu tình. Đồng chí Ngô Gia Bảy diễn thuyết, kêu gọi mọi người đứng lên đấu tranh ủng hộ Xô Viết Nghệ Tĩnh và nông dân Tiền Hải – Thái Bình. Đoàn biểu tình vừa đi vừa hô vang khẩu hiệu qua nhiều địa điểm khác nhau như : An Ninh, chợ Đồn, chợ Thành Thị, chợ Vọc…Cuộc biểu tình kết thúc thắng lợi.

Sau cuộc đấu tranh này, thực dân Pháp đem lính về vây bắt những người lãnh đạo đoàn biểu tình. Bà Trần Thị Cán thoát ly đến Quảng Ninh, Hải Phòng, rồi sang Lào. Năm 1933, bà trở về quê hương tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng, giành chính quyền tháng 8/1945. Với bản tính gan dạ, bà Trần Thị Cán là Đảng viên tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng lúc phong trào thuận lợi hay khó khăn.

Những hiện vật như tráp cất dấu tài liệu của Đảng, mâm để phục vụ nuôi dưỡng cán bộ Đảng… mà gia đình bà tặng lại cho Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh đang được trưng bày trang trọng tại phòng 9. Đây là những kỷ vật minh chứng cho những tháng ngày đấu tranh kiên cường của nhân dân Hà Nam để ủng hộ Xô Viết Nghệ Tĩnh. Tình cảm thiêng liêng của người dân nơi đây giành cho Nghệ Tĩnh Đỏ năm 1930-1931 mãi mãi khắc sâu vào tâm khảm của mỗi người dân Nghệ Tĩnh hôm nay và cả thế hệ mai sau.