Mâm Quả Bồng của gia đình đồng chí Phạm Công Sửu ở Mỹ Thành, Yên Thành

Đồng chí Phạm Công Sửu ( Phạm Kỳ), sinh năm 1911 tại làng Trụ Pháp, Tổng Vân Tụ nay là xã Mỹ Thành, huyện Yên Thành, Tỉnh Nghệ An. Năm 1929, được các đồng chí Chu Đàm (ở Diễn Châu) và Nguyễn Ứng ( ở Trụ Pháp) dìu dắt, Pham Công Sửu tham gia hoạt động cách mạng trong tổ chức Thanh niên tổng Vân Tụ.

Tổ chức Thanh niên đã lập ra hiệu may Tràng Kè để hoạt động. Thông qua cơ sở này, nhiều tài liệu, sách báo cách mạng được bí mật tuyên truyền trong các đảng viên và quần chúng. Từ những chuyển biến về nhận thức, các đồng chí đã vận động bà con đấu tranh với bọn tổng lý, đòi cải cách hương thôn theo khẩu hiệu: “ Trước khi làm cách mạng quốc gia phải làm cách mạng hương thôn”. Nhân kỷ niệm Cách mạng tháng 10 Nga năm 1929, Phạm Công Sửu cùng với thanh niên Vân Tụ tổ chức treo cờ búa liềm trên các cây cao và rải truyền đơn dọc đường 7, đường 38.

Thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy Nghệ An, sáng sớm ngày 7/11/1930, dưới sự lãnh đạo của Huyện ủy quần chúng các làng kéo về địa điểm tập trung. Đoàn biểu tình của Hạ huyện do đồng chí: Luyện Nhận, Bùi Xuân Nôm, Nguyễn Hữu Dung, Lưu Xuân Giản lãnh đạo. Đoàn biểu tình vùng Thượng huyện khởi đầu từ Đông Yên, Quan Chương kéo qua Ngọc Luật, Quảng Cư, Trang Niên... về tập trung ở Trụ Pháp do các đồng chí: Nguyễn Ngoạn, Nguyễn Úy, Nguyễn Thực, Lê Điều, Trần Khắc Thanh lãnh đạo. Tự vệ còn bắt tên bang tá Đông Yên đi theo đoàn để thị uy. Hòa vào dòng người đấu tranh, Nguyễn Công Sửu đầu chít khăn đỏ cùng với tự vệ mang băng cờ khẩu hiệu dẫn đầu đoàn. Càng gần đến Huyện đường, quần chúng đổ ra càng đông, trống mõ nổi lên hòa với tiếng hô khẩu hiệu: Đả đáo bọn đế quốc và phong kiến NamTriều chế độ. Ủng hộ công nông Vinh, Bến Thủy, Hưng Nguyên. Giảm sưu, hoãn thuế, miễn công dịch. Ủng hộ cách mạng Xô Nga... vang dội cả một vùng. Địch đã điều toàn bộ lính Lê Dương kéo đến đàn áp làm 17 người chết, nhiều người bị thương.

Cuộc đấu tranh ngày 7/11/1930 đặt ra yêu cầu bức thiết phải có một tổ chức lãnh đạo cao nhất của huyện. Giữa tháng 11/1930, đồng chí Nguyễn Hữu Bình, phái viên của Tỉnh ủy Nghệ An về triệu tập Hội nghị tại nhà thờ họ Nguyễn Công thành lập Ban chấp hành Lâm thời Đảng bộ huyện Yên Thành do đồng chí Nguyễn Ứng làm Bí thư.

Dưới sự chỉ đạo của Huyện ủy, các Chi bộ Đảng: Trụ Pháp, Ngọc Luật, Đông Yên, Quỳ Trạch, Quan Hóa... lần lượt ra đời. Chi bộ làng Trụ Pháp có 11 đảng viên do đồng chí Nguyễn Ngoạn làm Bí thư. Song song với sự ra đời của các Chi bộ Đảng, các tổ chức quần chúng: Thanh niên, Phụ nữ, Nông hội, Tự vệ đỏ cũng được thành lập để thúc đẩy phong trào cách mạng phát triển.

Đầu năm 1931, đồng chí Phạm Công Sửu được cử làm Bí thư Chi bộ Trụ Pháp thay cho đồng chí Nguyễn Ngoạn điều lên công tác ở Huyện ủy.

Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ mà trực tiếp là đồng chí Phạm Công Sửu phong trào cách mạng Vân Tụ- Trụ Pháp ngày một phát triển, sôi nổi nhất là các cuộc đấu tranh: hoãn sưu, giảm thuế, đòi hào lý trả lại ruộng đất công, lấy lúa của các nhà giàu cứu đói cho dân.

Trong thời gian, các đồng chí Nguyễn Hữu Bình, Tôn Thị Quế, cán bộ Tỉnh ủy Nghệ An về chỉ đạo phong trào ở Vân Tụ, một số cuộc họp được tổ chức tại nhà đồng chí Phạm Công Sửu. Những lúc đó, người nhà đồng chí Sửu làm nhiệm vụ canh gác và phục vụ. Mâm Quả Bồng là đồ thờ cúng của gia đình dùng cất dấu tài liệu, truyền đơn rất an toàn.

Để khủng bố phong trào Yên Thành, tri huyện Phạm Minh Bật nhận lệnh của Tổng đốc Nghệ An tổ chức buổi lễ phát thẻ quy thuận tại Tràng Kè. Biết được âm mưu của địch, Huyện ủy Yên Thành đã tổ chức cuộc họp với các chi bộ ở nhà đồng chí Phạm Công Sửu đề ra kể hoạch, bố trí lực lượng đấu tranh, biến buổi lễ phát thẻ quy thuận thành cuộc mít tinh.

Theo kế hoạch đã định, sáng ngày 7/2/1931, đúng phiên chợ Kè, nông dân các làng quang gánh trên vai kéo về sân chợ rất đông. Tri huyện Phan Minh Bật cùng tổng lý, chức sắc các làng có mặt từ sáng sớm. Tổng đốc Nguyễn Khoa Kỳ, công sứ Pháp và giám binh Pơ-ty từ Vinh cũng về dự. Một tốp lính Lê Dương từ Diễn Châu lên và lính đồn Trụ Pháp được huy động đến bảo vệ. Cuộc lễ bắt đầu, lá cờ vàng vừa kéo lên, Nguyễn Khoa Kỳ chuẩn bị hiếu dụ thì bổng thấy truyền đơn rải khắp nơi kể cả trên xe của công sứ, tổng đốc, giám binh. Tất cả mọi người đều nhớn nhác, ồn ào không thể nào giữ được trật tự. Buổi lễ không thành, tri huyện, tổng đốc, công sứ, giám binh phải bỏ ra về.

Cuộc đấu tranh thắng lợi, quần chúng rất phấn khởi càng tin tưởng vào cách mạng.

Chỉ mấy tháng đầu năm 1931, ở tổng Vân Tụ đã nổ ra gần 40 cuộc biểu tình. Trước khí thế cách mạng của quần chúng, địch tăng cường kiểm soát, đưa lính về đàn áp. Tại Thung Cổ Hùng (đồi Tràng Kè) thực dân Pháp đã xứ bắn 72 cán bộ và quần chúng.

Ngày 21/6/1931, đồng chí Phạm Công Sửu bị địch bắt giam tại Nhà Lao Vinh, bị kết án 2 năm tù giam, 1 năm quán thúc đày đi Lao Bảo.

Năm 1933 ra tù, đồng chí tiêp tục hoạt động. Năm 1944-1945, đồng chí tham gia khởi nghĩa giành chính quyền. Năm 1945-1951, đồng chí là Bí thư Nông hội xã Đại Minh( nay là xã Mỹ Thành).

Năm 1960, đồng chí Phạm Công Sửu nghỉ hưu tại quê nhà và mất năm 1992 vì tuổi cao sức yếu.

Chiếc mâm quả bồng là một trong những kỷ vật đã gắn bó với cuộc đời hoạt động của đồng chí Phạm Công Sửu và phong trào cách mạng làng Trụ Pháp năm 1930- 1931.

Võ Thị Hoa - Bảo tàng XVNT