Mâm đồng của gia đình ông Lương Văn Uẩn

Ông Lương Văn Uẩn còn gọi là Túc, sinh năm 1891 tại làng Xuân Tình, tổng Thượng Xá, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Cha là thầy đồ Lương Văn Yểng từng tham gia phong trào Văn Thân chống Pháp, sau đó ông vào dạy học ở Phú Yên, Quảng Ngãi. Sinh ra và lớn lên trong gia đình nhà nho khá giả nên từ nhỏ được cho ăn học và dạy bảo những điều hay lẽ phải. Ông thường giao du với những người có tư tưởng yêu nước tiến bộ trong vùng, cùng bạn bè tổ chức bình thơ, đàm đạo việc thế sự và đọc sách báo tiến bộ.

Năm 1926 - 1927, Hội Phục Việt ở Vinh cử thầy giáo Trần Văn Tăng quê ở Nghi Lộc về bắt mối liên lạc với những người có tư tưởng yêu nước và con của các cụ Văn Thân lớp trước xây dựng phong trào, thành lập Tiểu tổ Tân Việt Kỳ Trân- Xuân Tình. Ông Lương Văn Uẩn cùng các ông Nguyễn Thức Huỳnh, Nguyễn Thức Mẫn, Nguyễn Huy Trí, bà Nguyễn Thị Xân, Nguyên Thị Thiu… được giác ngộ đă hăng hái tham gia hoạt động. Để tập hợp quần chúng và phát triển lực lượng, Tiểu tổ Tân Việt đã lập hội hiếu- hỉ, hội ái hữu, phường cày là cơ sở kinh tài cho cách mạng.

Tháng 6 năm 1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập, đã cử đồng chí Trần Văn Cung (em trai thầy Trần Văn Tăng) về Nghệ Tĩnh xây dựng cơ sở. Đồng chí Trần Văn Cung đã bắt liên lạc với Tiểu tổ Tân Việt ở Kỳ Trân - Xuân Tình và chuyển tổ chức này thành Đông Dương Cộng sản Đảng. Trong thời gian này, đồng chí Trần Văn Cung, Lê Doãn Sửu thường đến dự các cuộc họp và hướng dẫn Chi bộ Kỳ Trân - Xuân Tình về công tác tổ chức, vận động tuyên truyền quần chúng.

Thực hiện chủ trương của Kỳ bộ ĐDCSĐ tổ chức treo cờ, rải truyền đơn nhân kỷ niệm 12 năm Cách mạng Tháng Mười Nga ( 1917-1929 ), Chi bộ Kỳ Trân - Xuân Tình phân công đồng chí Nguyễn Thị Xân, Nguyễn Thị Thiu đi Vinh gặp chị Minh Khai mua vải để may cờ, mua thạch, giấy bản để in truyền đơn, tài liệu. Nội dung truyền đơn do đồng chí Nguyễn Phong Sắc soạn thảo. Nhà ở của gia đình ông Lương Văn Uẩn là một căn nhà gỗ lim 3 gian rộng rãi, có buồng kín đáo nên được chọn làm cơ sở in ấn tài liệu. Là thầy thuốc nên nhà ông Uẩn lúc nào cùng có người ra vào xem mạch bốc thuốc, rất thuận tiện cho việc hội họp, in ấn và liên lạc của tổ chức Đảng. Trong thời gian bắt mạch, chờ bốc thuốc các đ/c dễ dàng trao đổi, chuyển tin tức, tài liệu.

Chiếc mâm đồng này của gia đình ông Uẩn, tổ ấn loát đã dùng mâm đồng làm khuôn đổ thạch để in tài liệu, truyền đơn. In xong, tài liệu được chuyển sang cất dấu cùng cờ búa liềm ở nhà thờ cụ Nguyễn Thức Tự. Khi có cán bộ cấp trên về ăn nghỉ tại nhà, vợ ông Uẩn đã tận tình phục vụ các đồng chí.

Vào đêm 6/11/1929, đồng chí Nguyễn Thị Xân phụ trách tổ rải truyền đơn ở chợ Quán, chợ Xâm, Quán Hành, chợ Sơn… Ông Lương Văn Uẩn cùng Nguyễn Thức Mẫn phụ trách tổ treo cờ lên các cây cao trong vùng. Ngày 7/11/1929 cờ đỏ búa liềm, truyền đơn của Đảng xuất hiện nhiều nơi trên địa bàn Nghi Lộc đánh dấu sự phát triển của phong trào cách mạng tại địa phương. Theo thống kê của mật thám Pháp hôm đó chúng đă thu được cờ và 31 truyền đơn.

Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, tháng 4/1930 dưới sự chỉ đạo của Xứ uỷ Trung Kỳ và Tỉnh bộ Vinh - Bến Thuỷ, Huyện uỷ Nghi Lộc được thành lập, đồng chí Nguyễn Thức Mẫn (cháu nội cụ Nguyễn Thức Tự) làm Bí thư. Tiếp đó các tổ chức quần chúng lần lượt ra đời như Nông Hội đỏ, Hội Thanh niên, Hội Phụ nữ… cũng được thành lập.

Ông Lương Văn Uẩn được cử phụ trách Nông Hội đỏ làng Xuân Tình, tham gia bảo vệ tổ chức Đảng, bảo vệ cán bộ và quần chúng nhân dân trong các cuộc đấu tranh.

Ngày 29/9/1930, thực hiện Chỉ thị của Huyện ủy Nghi Lộc, nhân dân làng Xuân Tình cùng các làng tổng Thượng Xá, Đặng Xá, hơn 3000 người kéo đến chợ Sơn biểu tình phản đối đế quốc Pháp tàn sát nhân dân, lực lượng tự vệ đỏ đã trừng trị tên chủ thầu thuế chợ vì tội hống hách. Sau đó, dưới sự chỉ đạo của Tự vệ đỏ, nhân dân Xuân Tình đã kéo đến về làng trừng trị bọn lý trưởng và hào lý phản cách mạng, có nợ máu với nhân dân.

Ngày 2/1/1931, tri huyện Tôn Thất Hoàn đưa lính về làng Song Lộc lùng bắt cán bộ bị quần chúng nhân dân giết chết. Địch ra sức khủng bố tàn bạo nhiều đồn binh được lập ra, ngày đêm lùng bắt cán bộ. Nhân dân Nghi Lộc dưới sự lãnh đạo của Huyện uỷ đã liên tiếp tổ chức các cuộc biểu tình, mít tinh phản đối chính sách tàn bạo của thực dân phong kiến, ủng hộ nhân dân Song Lộc.

Tháng 5/1931, trong một chuyến đi công tác vận chuyển tài liệu cho Đảng, ông bị địch bắt, khám trong người có truyền đơn nên chúng tra tấn rất dã man để khai thác thông tin nhưng không thu được kết quả gì. Chúng đánh ông chết đi sống lại nhiều lần, nhà bị đốt trụi nhưng may nhờ có cơ sở giúp đỡ chuẩn bị trước nên đồ đạc trong nhà đã được giấu đi nơi an toàn. Ông Lương Văn Uẩn bị toà án Nam Triều kết án 1 năm tù 6 tháng quản thúc giam tại Nhà Lao Vinh. Trong tù ông tham gia dạy chữ quốc ngữ, đấu tranh tuyệt thực, “làm reo” . Năm 1932 ông được tha về địa phương tiếp tục hoạt động. Năm 1945 ông tham gia cướp chính quyền và công tác trong chính quyền địa phương. Năm 1975 ông mất do tuổi cao sức yếu.

Hiện vật mâm đồng đă gắn liền với cuộc đời hoạt động của ông Lương Văn Uẩn nên gia đình giữ gìn cẩn thận. Chiếc mâm đồng hiện được lưu giữ trong kho bảo quản của Bảo tàng XVNT.

Nguyễn Văn Bích - Bảo tàng XVNT