Mác của tự vệ đỏ Nguyễn Đức Du

Khi phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra, tại Anh Sơn nhân dân đã nêu cao khí thế đấu tranh mạnh mẽ. Cây mác này là một trong những hiện vật ghi dấu những thành tích vẻ vang của lực lượng tự vệ đỏ Anh Sơn trong các cuộc đấu tranh năm 1930-1931.

Năm 1930, Nguyễn Đức Du là đội viên tự vệ đỏ xóm Thượng được chi bộ xã Phúc Sơn (huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An) giao nhiệm vụ làm giao thông liên lạc cho Chi bộ và Tổng bộ. Ông và nhiều đội viên tự vệ đã tích cực nhận truyền đơn giao cho các tự vệ huyện khác rải ở các tổng để tuyên truyền đường lối cách mạng và treo cờ ở cây gạo trong làng để cổ vũ tinh thần đấu tranh của quần chúng. Khi phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra, Nguyễn Đức Du, Lê Văn Sang đã đến các phường săn trong làng Yên Phúc xin quyên góp được 14 cây mác cho tự vệ luyện tập và đi biểu tình. Cây mác có cán tre dài này là một trong số 14 cây mác của phường săn đã quyên góp, được đội trưởng đội tự vệ xóm Thượng giao cho ông cùng với anh em tự vệ đi luyện tập ở Khe Tru, Bãi Vọt, Cồn Seo...và tham gia các cuộc biểu tình kéo lên phủ Anh Sơn đòi tri huyện phải giải quyết yêu sách cho quần chúng trong tháng 9/1930.

Sáng ngày 28/5/1931, sau khi được tin các đội tự vệ của chi bộ Yên Phúc bắt 11 tên phản động đưa ra đình Yên Phúc, tên đồn trưởng Perie đi xe đạp từ Thạch Sơn lên Phúc Sơn để nắm tình hình hoạt động của cộng sản. Đội tự vệ của chi bộ Yên Phúc phối hợp cùng đội tự vệ của chi bộ Thạch Sơn, Long Sơn, Khai Sơn cùng quần chúng nhân dân sôi nổi kéo đến chặn đường phục giết tên tây đồn. Hoảng sợ trước khí thế đấu tranh của quần chúng cách mạng Perie tìm đường tháo chạy. Tự vệ Nguyễn Đức Du đã dùng cây mác này tiếp sức cho nhiều tự vệ khác để đâm tên Perie. Tiêu diệt xong tên thực dân khét tiếng gian ác, đoàn biểu tình tiếp tục kéo về đình Yên Phúc trừ khử 11 tên bán nước đã bắt được. Sau sự kiện này, thực dân Pháp đã tập trung lính khố xanh, khố đỏ, lê dương kéo về bao vây, đàn áp làng Phúc Sơn. Để đối phó với những âm mưu, thủ đoạn thâm độc của địch, chi bộ Kiệt và đại đội tự vệ Yên Phúc đã nhanh chóng đưa nhân dân, cơ sở Đảng rút vào Khe Tru, chiến khu Đông Sớ, bản Vều... để bảo toàn lực lượng.

Tháng 10/1931, ông Nguyễn Đức Du đã đưa cây mác cùng với truyền đơn, cờ Đảng, cuốn Điều lệ Đảng dấu ở chùa Bụt. Tháng 12/1931 ông Nguyễn Đức Du bị bắt, địch đưa ông cùng nhiều đồng chí khác về giam ở Phủ Anh Sơn rồi điều về giam tại Nhà lao Vinh với mức án 12 năm tù. Năm 1938, ông ra tù và tiếp tục bắt liên lạc với cơ sở Đảng để hoạt động. Trở về chùa Bụt, ông đã tìm lại được cây mác và nó đã trở thành kỉ vật ghi dấu thời kỳ đấu tranh như nước vỡ bờ của nhân dân Anh Sơn trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.