Hộp gỗ, bình vôi, nậm rượu của gia đình ông Võ Hai Chức ở Thái Yên, Đức Thọ, Hà Tĩnh

Võ Hai Chức sinh năm 1894, ở Thái Yên, xã Quang Chiêm, phủ Đức Thọ, một vùng quê có nghề mộc nổi tiếng và giàu truyền thống yêu nước. Khi ông lớn lên thì khởi nghĩa Lê Ninh, Phan Đình Phùng đã bị dập tắt nhưng ngọn lửa yêu nước vẫn âm ỉ cháy trong lòng mỗi người dân và chỉ chờ có dịp là bùng lên mạnh mẽ.

Từ năm 1905 đến 1924, nhân dân Thái Yên hăng hái tham gia phong trào Đông Du, chống thuế, đấu tranh đòi thả cụ Phan Bội Châu, truy điệu cụ Phan Chu Trinh.

Năm 1925, một luồng tư tưởng mới đã ảnh hưởng đến Đức Thọ. Đâu đâu nhân dân cũng bàn luận về tiếng bom của Phạm Hồng Thái, về cách mạng tháng 10 Nga, về lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và những tài liệu, sách báo cách mạng bí mật truyền tay nhau. Kết quả của sự vận động tuyên truyền cách mạng, Đại Tổ Tân Việt ra đời lãnh đạo phong trào cách mạng Đức Thọ hòa nhịp với nhân dân toàn tỉnh.

Thời gian này, những người thợ trẻ Thái Yên ra nhà máy Trường Thi làm việc. Họ được tiếp cận với ánh sáng cách mạng, được cùng anh chị em công nhân đình công chống chủ xưởng, được trực tiếp tham gia cuộc biểu tình lịch sử của công nông Vinh- Bến Thủy ngày 1-5-1930. Khi rời nhà máy trở về quê hương, một số anh em công nhân đã trở thành hạt nhân tích cực trong phong trào cách mạng như: Nguyễn Công Phượng, Nguyễn Hai Đáng, Phan Công Xá, Nguyễn Em Cầm, Nguyễn Hữu Hồ.

Là người con của làng nghề truyền thống đã một thời ra sức sản xuất vũ khí cho nghĩa quân Cao Thắng, tham gia vào đoàn người đội nón cời mang áo tơi chống sưu cao thuế nặng và có mặt trên đường phố Vinh- Bến Thủy trong cuộc đấu tranh mở đầu của Xô Viết Nghệ Tĩnh, Võ Hai Chức mong sớm được tham gia vào những cuộc đấu tranh của nhân dân Thái Yên.

Ngày 10/9/1930, nông dân Thái Yên và Đông Khê (Đức Thủy) cùng biểu tình thị uy hô vang các khẩu hiệu tố cáo tội ác của bọn thực dân Pháp và phong kiến tay sai, thể hiện tinh thần đoàn kết với nhân dân Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên và Kỳ Anh. Ngày 7/11/1930, 500 nông dân Thái Yên mang giáo, mác, gậy gộc mít tinh rầm rộ tại Dăm Mã để kỷ niệm Cách mạng tháng 10 Nga. Khí thế mạnh mẽ của quần chúng làm trấn động những làng xã lân cận, buộc bọn hào lý địa phương phải im lặng.

Sự kiện 7/11/1930 chứng tỏ phong trào cách mạng Thái Yên đã có những biến chuyển mới. Ngày 1 tháng 2 năm 1931, đồng chí Đặng Bá Văn - Bí thư Ban cán sự Phủ ủy về chỉ đạo thành lập Chi bộ Đảng xã Quang Chiêm (gồm 4 thôn: Thái Yên, Quang Chiêm, Gia Thịnh, Đồng Cần). Một cuộc họp bí mật tại nhà thờ tộc họ Nguyễn Hữu, có 6 đồng chí tham dự: Bùi Quán, Nguyễn Công Phượng, Nguyễn Hai Đáng, Nguyễn Tường, Đậu Lan và Đậu Giao. Đồng chí Bùi Quán được bầu là Bí thư.

Sau gần 3 tuần, các tổ chức quần chúng ra đời: Hội Phụ nữ có 45 hội viên, do chị Ba Nhè là Bí thư; Nông hội đỏ có 480 hội viên, ông Nguyễn Xướng làm Bí thư; hơn 200 thanh niên các thành phần tham gia đoàn Thanh niên cứu quốc, do Nguyễn Hữu Hồ làm Bí thư; Tự vệ đỏ có 280 đội viên ông Nguyễn Hai Đáng phụ trách. Võ Hai Chúc được gia nhập đội Tự vệ.
Ban ngày, ông cùng các đội viên tích cực luyện tập ở sân nhà Thánh Thợ; bảo vệ nhân dân tịch thu thóc lúa, ruộng công điền của nhà giàu; giữ gìn an ninh trật tự thôn xóm, sẵn sàng trấn áp bọn tay sai, tối đến tuần tra, canh gác cho bà con hội họp, học chữ quốc ngữ, sinh hoạt văn nghệ… 

Ngày 26/3/1931, Trung đội tự vệ đỏ dẫn đầu cuộc diễu hành biểu dương lực lượng của nhân dân Thái Yên làm áp đảo tinh thần bọn lình đồn Lạc Thiện. Nông hội đỏ, Phụ nữ, Thanh niên tổ chức treo cờ Đảng và khẩu hiệu, rải truyền đơn, vận động nhân dân học chữ Quốc ngữ, bài trừ những hủ tục mê tín dị đoan, thực hiện nếp sống mới…

Trước những thắng lợi của phong trào cách mạng, đồn trưởng đồn Lạc Thiện đã cho lính kéo về Thái Yên để càn quét vào ngày 29/4/1931.

Quần chúng Thái Yên trong tay chỉ có giáo, mác, gậy gộc… nhưng đã chống chọi được quân địch có súng ống. Suốt gần buổi sáng, chúng không thể vượt qua nổi hàng rào của tự vệ và nhân dân Thái Yên để chiếm lĩnh trường Tiểu học. Tên đồn trưởng ra lệnh cho lính nổ súng làm 12 người chết và 4 người bị thương. Võ Hai Chức đã anh dũng hy sinh trong trận càn này.

Tối 30/4/1931, Tổng ủy Văn Lâm tổ chức tại Thái yên một cuộc mít tinh truy điệu để nêu cao tinh thần của các chiến sỹ Tự vệ đỏ và phát động một cuộc đấu tranh lớn nhân dịp kỷ niệm ngày Quốc tế lao động 1/5/1931.

Gia đình Võ Hai Chức làm nghề mộc nổi tiếng ở Thái Yên nên hàng ngày có rất nhiều người ra vào. Đó là điều kiện thuận lợi để các cán bộ Đảng về Thái Yên tuyên truyền, vận động cách mạng. Nhà Võ Hai Chức là một trong những điểm liên lạc của các tổ chức. Các đồng chí: Bùi Quán, Nguyễn Công Phượng, Nguyễn Hai Đáng, Đậu Lan và nhiều cán bộ như: Phan Tường, Phan Công Xá, Nguyễn Tư Xướng, Nguyễn Tư Tý, Phan Thị Ba Nhè, Nguyễn Em Cầm, Nguyễn Hữu Hồ…đến đây để trao đổi, nhận chỉ thị, tin tức, kế hoạch đấu tranh….Có khi các đồng chí trong vai là người đến mua hàng, đặt bàn, ghế, tủ, đồ thờ cúng…; lúc là người trong nghề qua lại để bàn việc làm ăn. Bao giờ trên bàn nhà ông Chức cũng có ấm nước chè xanh, đĩa cau trầu, thuốc lào, đôi khi có cả rượu để tiếp khách. Chủ và khách, khách với khách cùng ngồi uống nước, hút thuốc, ăn trầu, nhâm nhi chén rượu…Mọi chỉ thị, kế hoạch, thông tin được các đồng chí trao đổi ngắn gọn và nắm bắt rất nhanh. Bình vôi, đĩa đựng cau của gia đình dùng trong thời gian đó. Chiếc hộp dùng để cất tài liệu. Khi có tài liệu quan trọng chưa kịp chuyển đi thì dấu trong chiếc hộp này. Nó được để với hàng đã đóng thành phẩm cho khách nên ít ai để ý đến cái hộp nhỏ bé đó.

Võ Hai Chức hy sinh nhưng gia đình ông vẫn là cơ sở của cách mạng. Chỉ đến khi lính đồn Lạc Thiện chiếm được trường Tiểu học Thái Yên và tiến hành khủng bố trắng, Chi bộ phải chuyển địa điểm liên lạc đi nơi khác.

Ngày 15 tháng 7 năm 1987, Nhà nước đã tặng Bằng “ Tổ quốc ghi công” cho liệt sỹ Võ Hai Chức- đội viên Xích vệ đỏ “ Đã hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh cách mạng và giải phóng dân tộc”.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, gia đình Võ Hai Chức đã tham gia tích cực phong trào cách mạng địa phương. Con trai cả của ông – anh Võ Ninh là Liệt sỹ chống Mỹ.

Con cháu ông Võ Hai Chức vẫn duy trì được nghề mộc gia truyền của tổ tiên. Ấm đựng nước, bát, chén, khay, cưa, đục…đồ dùng của gia đình năm 1930- 1931 đã bị mất hết, chỉ còn lại hộp, bình vôi và chiếc đĩa này. Ông Võ Khắc Bình đã cất đĩa sứ và hộp cẩn thận trong tủ như giữ gìn lòng kính trọng tự hào về người cha thân yêu của mình; bình vôi được dùng trong dịp giỗ, tết. Nay gia đình giao lại cho Bảo tàng XVNT những kỷ vật này là muốn gửi gắm cuộc đời của người Tự vệ đỏ Võ Hai Chức được về với các chiến sỹ của ông nơi vĩnh hằng.





























































Cuối tháng 3 năm 1930, đồng chí Trần Hữu Thiều và Trần Hưng về Đức Thọ bắt liên lạc với các đảng viên Tân Việt để kết nạp vào Đảng Cộng sản. Tháng 5 năm 1930, các đồng chí đảng viên tổ chức họp bầu ra Ban cán sự Lâm thời của Đảng bộ Đức Thọ, do đồng chí Đặng Bá Văn làm Trưởng ban. Đây là bước ngoặt đánh dấu sự ra đời của Đảng bộ Đức Thọ.
Trong thời gian nàyHưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, Đảng bộ Đức Thọ tổ chức rải truyền đơn, treo cờ đỏ ở các làng xã trong huyện nhân kỷ niệm ngày quốc tế Lao động 1/5, ngày Quốc tế chống chiến tranh đế quốc 1/8/1930. Khí thế cách mạng đã dâng lên khắp nơi, nhất là sau cuộc biểu tình của nhân dân Can Lộc bị thực dân Pháp đàn áp ngày 7/9/1930.