Hiện vật đựng tài liệu Đảng của gia đình ông Hoàng Kỳ ở Kim Liên, Nam Đàn

Cặp đựng tài liệu - hiện vật của ông Hoàng Kỳ - đảng viên 1930-1931 ở xã Chung Cự, tổng Lâm Thịnh, huyện Nam Đàn dùng đựng tài liệu Đảng trong thời kỳ hoạt động cách mạng. Chiếc cặp được làm giả da, hình chữ nhật đã sờn cũ và rách được con trai ông là ông Hoàng Giang Sơn giao lại cho cán bộ bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh. Theo lời kể của ông Hoàng Giang Sơn thì:

Ông Hoàng Kỳ sinh năm 1901 tại thôn Vân Hội, xã Chung Cự, tổng Lâm Thịnh ( nay là xóm Hội 4, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn) trong một gia đình nghèo. Tuy vậy được lớn lên từ vùng quê có truyền thống khoa cử, học hành và truyền thống cách mạng nên thưở nhỏ ông cũng được cha mẹ cho đi học vài ba năm chữ Nho và sớm được giác ngộ tinh thần yêu nước.

Ngay từ năm mới 12 tuổi ông đã được cậu ruột là ông Vương Thúc Thoại bàn với cha mẹ cho đi xuất dương nhưng cha mẹ ông không đồng ý. Ông Vương Thúc Thoại tham gia trong phong trào yêu nước, là một trong 3 thanh niên yêu nước của làng Kim Liên (Chung Cự xưa) được Bác Hồ gửi sang Liên Xô học tập, bị đế quốc bắt ở tù 7, 8 năm. Là con cháu bên ngoại của dòng họ Vương Thúc - một dòng họ lớn của Kim Liên có truyền thống học hành và cách mạng, lại được cậu giác ngộ cho những tư tưởng tiến bộ, yêu nước thương dân, được kể cho nghe những câu chuyện về hoạt động của cụ Phan Bội Châu chống Pháp nên ông sớm tham gia vào các phong trào và tổ chức cách mạng tại địa phương.

Những năm 1927 - 1928 ở Chung Cự, các tổ chức Thanh niên cách mạng đồng chí hội và Tân Việt đã được thành lập sớm và phát triển ra nhiều xã xung quanh trong tổng Lâm Thịnh và tổng Xuân Liễu. Các tổ chức cơ sở đã phổ biến tài liệu "Đường cách mệnh" của Nguyễn Ái Quốc và chủ nghĩa Mác - Lê Nin và vận động quần chúng tham gia cách mạng. Ông Hoàng Kỳ tham gia trong đội tự vệ đỏ của làng Vân Hội tích cực bảo vệ nhân dân trong các cuộc biểu tình.

Sau ngày Đảng cộng sản Việt Nam thành lập, tại làng Kim Liên, đồng chí Nguyễn Xuân Thanh (chắt Bảy) công nhân nhà máy Trường Thi, phái viên của Xứ ủy Trung Kỳ về chủ trì thành lập Đảng bộ Nam Đàn và cử ra một ban chấp hành Huyện ủy lâm thời tại nhà ông Vương Thúc Đàm. Từ đó một số chi bộ của xã Chung Cự cũng được ra đời. Đầu tháng 5/1930, xã Kim Liên có hai chi bộ: một chi bộ gồm các làng Ngọc Đình, Tình Lý, Hoàng Trù, Vân Hội gọi là chi bộ Hà Sơn do ông Nguyễn Danh Đoan làm bí thư; một chi bộ gồm các xóm Trung Hòa, Mậu Tài, Nguyệt Quả, Đa Lạc.....do đồng chí Nguyễn Chương làm bí thư gọi là chi bộ Trung Bình. Ông Hoàng Kỳ là một trong những thanh niên tích cực trong các phong trào đấu tranh địa phương và sớm được kết nạp vào các tổ chức yêu nước.

Ngày 20/6/1930 ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản, là thành viên của xã bộ cộng sản Chung Cự. Tháng 10/1930, tách Vân Hội, Tính Lý lập thêm một chi bộ gọi là Tân Cương do ông Vương Thúc Nghiêm và Vương Thúc Bá về thành lập, ông Hoàng Kỳ giữ vai trò phụ trách tổ chức cùng với ông Ngô Em. Trong chi bộ ông đã phát huy vai trò, tham gia tích cực trong các cuộc đấu tranh, đi tuyên truyền, giác ngộ những thanh niên tích cực vào Đảng và vận động quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh. Chiếc cặp da này ông đã dùng để cất giấu các tài liệu, truyền đơn của Đảng.

Với những hoạt động tích cực, ông bị địch bắt giam tại bốt Xuân La vào tháng 6-1931. Tháng 3-1932 được địch tha sau thời gian giam giữ (không rõ bản án).

Cuối năm 1932 ông bị địch bắt giam lần thứ 2 và bị đày đi Lao Bảo. Mặc dù bị địch tra tấn dã man với nhiều cực hình nhưng ông vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng biến nhà tù thành trường học để nâng cao lý luận nhận thức về Đảng, ở trong tù nhưng vẫn tìm hiểu những chuyển biến về thời cuộc, vẫn hoạt động tích cực trong các phong trào đấu tranh trong tù. Năm 1936 ông được tha về cùng với nhiều cán bộ đảng viên ở Kim Liên như đồng chí Nguyễn Văn Lương, Vương Thúc Nghiêm, Hà Mười, Nguyễn Hữu Tường, Phạm Đắc, Chu Lợu.....

Ra tù trở về nhà ông tiếp tục hoạt động trong phong trào cách mạng địa phương, một mặt ông làm nghề cắt tóc để sinh sống và để dễ bề hoạt động. Ông đã cùng với các đồng chí cán bộ đảng viên trong xã như ông Nguyễn Văn Lương, Võ Hưng Thành, Lê Phan, Hà Mười....khôi phục lại chi bộ Kim Liên lấy tên là chi bộ Kim Chung do đồng chí Nguyễn Văn Lương làm Bí thư. Chi bộ đã vận động nhân dân tổ chức các phường hội ái hữu để thông qua đó nâng cao ý thức cách mạng cho quần chúng, tổ chức đọc sách báo, vận động nhân dân đấu tranh chống tệ nạn tham nhũng ức hiếp quần chúng nhân dân của bọn hào lý.

Từ năm 1941 đến 1952 ông tham gia vào phong trào cách mạng địa phương và giữ nhiều chức vụ: là Phó bí thư Việt Minh xã, bí thư chi bộ năm 1946, Phó bí thư Đảng ủy xã năm 1947.

Sau cách mạng tháng Tám, ông tích cực hoạt động và đảm nhiệm nhiều trọng trách ở huyện: Phó bí thư Nông dân cứu quốc huyện, Bí thư Đảng ủy xã năm 1948, Chánh án tòa án đặc biệt huyện, Thường trực huyện ủy từ năm 1953-1954, Bí thư Huyện ủy Nam Đàn năm 1957. Năm 1961 ông được điều chuyển ra làm cán bộ thanh tra Chính phủ; năm 1967-1969 là cán bộ kiểm tra Đảng các cơ quan Trung Ương; năm 1969 - 1970 ông nghỉ hưu trở về quê nhà tiếp tục hoạt động trong vai trò Phó chủ tịch mặt trận xã. Năm 1989 ông mất tại quê nhà do tuổi cao sức yếu.

Với quá trình hoạt động không mệt mỏi và để lại nhiều cống hiến cho quê hương, đất nước ông đã được lịch sử ghi nhận. Chiếc cặp da này là kỷ vật gắn bó với cuộc đời hoạt động của ông từ những ngày đầu tham gia cách mạng, nó là vật chứng lịch sử minh chứng cho những hoạt động tích cực của ông mà gia đình còn giữ lại.

Nguyễn Thị Kim Chi - Bảo tàng XVNT