Thứ sáu - 17/08/2018  
NỘI DUNG
Giới thiệu
Tin tức - Sự kiện
Hệ thống trưng bày
Hệ thống di tích
Nghiên cứu khoa học
Hoạt động nghiệp vụ khác
Hồ sơ chiến sỹ cách mạng
Nhân vật Xô Viết Nghệ Tĩnh
Thư viện, hồ sơ hiện vật
Cảm tưởng và trao đổi
Liên kết Website
Thủ tướng Phạm Văn Đồng thăm Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1964
Đài tưởng niệm các Chiến sỹ Xô Viết đã hy sinh trong cuộc đấu tranh ngày 7-11-1930 tại ngã ba Nghèn, Can Lộc, Hà Tĩnh
Đài tưởng niệm các chiến sỹ yêu nước và cách mạng bị giam cầm tại nhà lao Vinh
THÔNG TIN WEBSITE
Lượt truy cập : 3468878
Hôm nay : 621
Nhân vật Xô Viết Nghệ Tĩnh
Đồng chí Hoàng Văn Bá – người con kiên trung của quê hương Hưng Lộc

Đồng chí Hoàng Văn Bá hay còn gọi là Hoàng Bá, sinh năm 1889

(có tài liệu ghi 1905) tại làng Đức Thịnh, tổng Yên Trường, phủ Hưng Nguyên (nay là xã Hưng Lộc, Tp. Vinh), Nghệ An. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có 8 thành viên, lại là con út nên đồng chí được cha mẹ và anh chị tạo điều kiện để ăn học. Cha là ông Hoàng Kim Tượng, một nông dân có tư tưởng tiến bộ. Mẹ là bà Dương Thị Việt, một phụ nữ trung hậu, tần tảo, đảm đang. Theo gia phả họ Hoàng ở Hưng Lộc thì Thủy tổ họ Hoàn có nguồn gốc từ làng Lan Khê, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương di cư vào sinh sống và lập nghiệp tại Hưng Lộc.

Như bao miền quê Nghệ Tĩnh, Đức Thịnh xưa, Hưng Lộc nay là mảnh đất nghèo khó nhưng người dân nơi đây rất giàu lòng yêu nước. Sau khi thực dân Pháp đặt chân xâm lược Nghệ Tĩnh (1885), nhân dân Đức Thịnh đã hăng hái tham gia nhiều cuộc đấu tranh trong phong trào Văn thân, Cần Vương. Đặc biệt, đây còn là căn cứ hoạt động của Đội Quyên, Đội Quảng trong nhiều năm. Các ông đã nhiều lần mộ quân, quyên hương và thường lui tới nhà thờ họ Uông ở làng Đức Thịnh để họp bàn phương thức đánh giặc. Đến khi Hội Duy Tân tiến hành cuộc vận động Đông Du, nhiều sĩ phu yêu nước ở Đức Thịnh được lựa chọn đưa sang Nhật, Xiêm học tập và hoạt động.

Chính những truyền thống tốt đẹp của quê hương, dòng họ và gia đình đồng chí Hoàng Bá đã góp phần hun đúc nên lòng yêu nước, tâm hồn, cốt cách của một chiến sỹ cộng sản kiên trung. Ngay từ nhỏ Hoàng Bá là một cậu bé thông minh, sớm có tinh thần yêu nước và căm thù giặc. Được gia đình cho theo học chữ Hán từ rất sớm, sau đó đồng chí tiếp tục học thêm mấy năm quốc ngữ. Càng lớn, Hoàng Bá càng tỏ ra là một thanh niên có bản lĩnh cứng cỏi, ham học hỏi và say mê với những vần thơ, áng văn đầy chí khí cách mạng, sục sôi lòng yêu nước của các bậc cha anh.

Ngày 14/7/1925, các trí thức yêu nước quê ở Nghệ Tĩnh như: Tôn Quang Phiệt, Trần Phú… họp nhóm tại núi Con Mèo lập ra hội Phục Việt với mục tiêu tập hợp lực lượng yêu nước trong nhân dân, đánh đổ thực dân Pháp, khôi phục lại nền độc lập cho đất nước. Dưới sự chỉ đạo của Tổng bộ Hội Phục Việt, các hội viên đã tiếp cận, xây dựng cơ sở tại nhiều địa phương, trong đó có Đức Thịnh. Nhận thấy Hoàng Bá là người thẳng thắn, cương trực, có vốn hiểu biết rộng, đồng chí Hoàng Trọng Trì (người làng Đức Thịnh), hội viên của Tổng bộ Phục Việt đã trực tiếp vận động và kết nạp anh vào Hội. Từ đó, đồng chí Hoàng Văn Bá đã hăng hái tham gia gặp gỡ những người yêu nước, cùng các hội viên tổ chức các nhóm học Quốc ngữ, đọc sách báo tiến bộ, các hội tương tế, ái hữu, các phường lợp nhà... ở trong vùng.

Đầu năm 1927 trở đi, bên cạnh tổ chức Phục Việt, Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội bắt đầu gieo mầm cách mạng ở Vinh - Bến Thuỷ. Một số thanh niên yêu nước được cử ra nước ngoài dự các lớp huấn luyện về chủ nghĩa Mác - Lê nin do đồng chí Nguyễn Ái Quốc phụ trách đã vận chuyển cuốn “Đường Kách mệnh” và tuần báo “Thanh Niên” thâm nhập vào Nghệ Tĩnh. Là một trí thức yêu nước, nhạy cảm với cái mới, Hoàng Bá, Hoàng Trọng Trì và một số thanh niên trí thức tiến bộ khác đã nhanh chóng tiếp thu ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lê nin, trở thành một trong những phần tử tiên tiến của Hội Hưng Nam (tên gọi mới của Hội Phục Việt), hoạt động theo khuynh hướng của Hội Thanh niên.

Trước sự phát triển của phong trào yêu nước và cách mạng ở Nghệ Tĩnh, tháng 6/1929, Đông Dương Cộng sản Đảng cử các đồng chí Nguyễn Phong Sắc và Trần Văn Cung về Nghệ An xây dựng cơ sở Đảng. Sau khi xem xét tình hình phong trào quần chúng vùng Đức Thịnh, Yên Dũng, Lộc Đa, tháng 7 năm 1929, đồng chí Nguyễn Phong bắt mối với đồng chí Hoàng Trọng Trì, Hoàng Bá và một số đảng viên Tân Việt, hội viên Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội lập ra Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng nông thôn phía Đông Bắc Vinh – Bến Thủy(1) gồm 7 đảng viên do đồng chí Hoàng Trọng Trì làm Bí thư. Trong vai trò mới, tháng 10/1929, đồng chí Hoàng Bá cùng các đồng chí Hoàng Trọng Trì, Nguyễn Tiến Cuông đã vận động và lãnh đạo nhân dân Yên Dũng nổi dậy chống lại âm mưu của thực dân Pháp định cướp 300 mẫu ruộng của các xã Yên Dũng, Đức Quang, Yên Lưu để làm sân bay. Thắng lợi của cuộc đấu tranh này càng hun đúc thêm khí thế đấu tranh của làng Yên Dũng, góp phần cổ vũ phong trào cách mạng của nông dân các miền quê Nghệ Tĩnh.

Sau khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, tháng 3/1930 Phân cục Trung ương lâm thời ở Trung Kỳ đã chỉ định ra hai Ban chấp hành lâm thời Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tại Nghệ An là Tỉnh ủy Vinh và Tỉnh ủy Nghệ An. Với uy tín của mình trong quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí Hoàng Văn Bá đã trở thành 1 trong 5 đồng chí đảng viên cộng sản đầu tiên của Tỉnh ủy lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam thành phố Vinh(2), chịu sự phụ trách trực tiếp của đồng chí Lê Mao, Ủy viên thường Phân cục Trung ương ở Trung kỳ. Nhà thờ họ Hoàng ở Lộc Đa được các đồng chí chọn làm trụ sở của cơ quan Tỉnh ủy Vinh và Xứ ủy Trung Kỳ. Như vậy, từ một đảng viên Tân Việt, sớm được giác ngộ về chủ nghĩa Mác – Lê nin, Hoàng Bá chính thức trở thành người chiến sỹ cộng sản,tiếp tục cống hiến tuổi trẻ cho Đảng, cho cách mạng, góp phần thức tỉnh dẫn dắt lớp thanh niên trưởng thành trong thời kỳ lịch sử mới.

Ngày 21/4/1930, đồng chí Hoàng Văn Bá tham dự hội nghị họp bàn của Phân cục Trung Kỳ và Tỉnh ủy Vinh - Bến Thuỷ tổ chức tại làng Lộc Đa để nhận định tình hình và vạch kế hoạch đấu tranh. Hội nghị đã vạch ra một kế hoạch chuẩn bị cho cuộc đấu tranh đầu tiên của công nông Nghệ Tĩnh nhân kỷ niệm ngày Quốc tế lao động 1/5. 

Được Tỉnh bộ Vinh - Bến Thuỷ phân công phụ trách khối nông dân, đồng chí Hoàng Văn Bá, Hoàng Trọng Trì đã về các chi bộ trực tiếp tổ chức quần chúng tập dượt, chuẩn bị cho cuộc  đấu tranh. Các truyền đơn của Đảng được các đồng chí Hoàng Bá nhận và bí mật chuyển về, in ấn trực tiếp tại Đức Thịnh sau đó bí mật vận chuyển đến các địa phương khác. Từ ngày 27/4/1930, truyền đơn của Đảng kêu gọi tất cả các tầng lớp nhân dân: “Cùng với vô sản giai cấp tất cả các nước trên thế giới biểu tình, thị uy để phản đối tụi cường quyền đế quốc chủ nghĩa, ủng hộ Xô Nga là nước giúp cho các dân tộc bị áp bức và vô sản thế giới làm cách mạng”(3) khiến không khí chuẩn bị cho ngày biểu tình của toàn dân càng thêm sôi nổi.

Khoảng 3 giờ sáng ngày 1/5/1930, như kế hoạch đã định, các địa điểm: chợ Cọi, đền Trìa phát tín hiệu cho nhân dân tập trung. Trời mờ sáng, khoảng 1.200 nông dân các làng Đức Thịnh, Lộc Đa, Yên Dũng (Hưng Nguyên) phối hợp với nông dân các làng Đức Hậu, An Hậu, Song Lộc (Nghi Lộc) đã hàng ngũ chỉnh tề, xếp hàng 5 theo đường Cửa Hội – Vinh kéo vào thành phố để phối hợp với công nhân biểu tình đưa yêu sách. Đồng chí Hoàng Bá, Nguyễn Đệ đi đầu cầm cờ búa liềm, giương cao biểu ngữ “Giảm thuế chợ, bỏ thuế thân. Tịch thu công điền, cường thổ trong tay địa chủ cường hào chia cho dân nghèo”, “Tăng lương, giảm giờ làm cho công nhân”… Đoàn biểu tình đi đến đâu, số người hai bên đường nhập vào đoàn đông đến đó. Khi đoàn đi đến Quán Lau, tri phủ Hưng Nguyên, cai trổng Yên Trường đã huy động binh lính có trang bị súng dàn hàng ngang uy hiếp. Không hề nhụt chí, đồng chí Hoàng Bá, Phạm Ngọ vẫn lãnh đạo nhân dân giữ vững hàng ngũ tiến bước, đồng thanh hô vang: “Công, Nông, Binh liên hiệp lại chống khủng bố, chống đánh đập!”. Trước khí thế của nhân dân, tên Tri phủ và lính tráng hoảng sợ nhìn nhau, tránh qua một bên rồi lặng lẽ bám theo sau đoàn biểu tình.

Khi tới Ngã ba Bến Thủy, đoàn biểu tình quay thành khối lớn, giương cao cờ đỏ búa liềm, hô vang khẩu hiệu cách mạng. Thực dân Pháp tăng cường đàn áp, cho chở xuống 4 xe lính khố đỏ đóng chốt ở các nơi trọng yếu. Anh chị em công nhân trong các nhà máy ở Bến Thủy dù bị bọn chủ cai khóa cổng nhưng vẫn bám sát tường rào vẫy chào bà con nông dân trong khối người biểu tình, đồng thời hát vang bài Quốc tế ca:                            

“Hỡi ai nô lệ trên đời

Nào ai cực khổ đồng thời đứng lên”

Đồng chí Nguyễn Đôn Nhoãn dũng cảm xông vào định phá cổng nhà máy để công nhân ra đấu tranh liền bị tên lính dùng báng súng thúc mạnh vào ngực, anh cướp được súng ném xuống nền đường, viên giám binh Pháp nổ súng, anh đã anh dũng hy sinh. Như đổ thêm dầu vào lửa, biển người biểu tình càng thêm sục sôi căm thù. Trước khí thế của đoàn người, tên giám binh Petit đã lệnh cho lính lê dương nã đạn xối xả khiến 6 người hy sinh và 18 người bị thương. Một số binh lính nhận lệnh nhưng đã chĩa súng bắn lên trời mà không bắn vào đồng bào mình. Để bảo toàn lực lượng, tránh thêm tổn thất, Hoàng Bá và các đồng chí Đảng viên đã hướng dẫn bà con rút lui về lại Đức Thịnh, Lộc Đa.

Cuộc biểu tình ngày 1/5/1930 đã trở thành trận mở đầu cho cao trào đấu tranh cách mạng ở Nghệ Tĩnh “Lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng xứ ta, công nông binh bắt tay nhau giữa trận tiền”(4).

4 giờ sáng ngày 5/5/1930, mật thám tay sai tại Nghệ An đã phục kích và bắt đồng chí Hoàng Bá, Hoàng Trọng Trì và giam tại Nhà lao Vinh. Trong tù, đồng chí Hoàng Bá vẫn nêu cao khí tiết, không hề khai báo nửa lời. Đồng chí bị kết án 3 năm tù, 3 năm quản thúc theo Bản án số 85 ngày 30/05/1930 của Tòa án Nam Triều tỉnh Nghệ An.

Tháng 6/1930, đồng chí bị địch đày đi giam tại ngục KonTum. Tại đây, thực dân Pháp đã thi hành những chính sách cực kỳ dã man, tàn bạo đối với đồng chí Hoàng Bá và các tù chính trị. Tuy nhiên, sự xảo quyệt độc ác, súng đạn của kẻ thù không thể khuất phục được tinh thần cách mạng kiên trung, ý chí kiên cường, bất khuất của các chiến sĩ cộng sản. Để chống lại chế độ hà khắc của bọn thực dân, đồng chí Hoàng Bá cùng anh em tù nhân nơi đây đã đứng lên tổ chức nhiều cuộc đấu tranh rất quyết liệt, dưới mọi hình thức đối với cai ngục và bọn thực dân nhằm bảo vệ quyền sống tối thiểu của con người và nêu cao tinh thần cách mạng, điển hình là cuộc đấu tranh lưu huyết ngày 12/12 và cuộc đấu tranh tuyệt thực từ ngày 12 đến ngày 16 tháng 12 năm 1931. Vào ngày thứ năm của cuộc đấu tranh (16/12/1931), khi đồng chí Hoàng Bá và các anh em đang tuyệt thực, hô vang khẩu hiệu đấu tranh thì Toàn quyền Pas Quier ra lệnh cho súng nhả đạn bắn xối xả vào đoàn người. Đồng chí Hoáng Bá đã anh dũng hy sinh cùng 6 anh em chiến sỹ khác.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Hoàng Bá đã khẳng định rằng: dù hoạt động ở trong bất kỳ môi trường nào, khí tiết cách mạng của những người cộng sản vẫn được giữ vững.Với những đóng góp của đồng chí cho phong trào cách mạng địa phương, đồng chí Hoàng Văn Bá đã được Nhà nước cấp bằng Tổ quốc ghi công năm 2005 và tên của đồng chí đã được đặt tên cho con đường ngay tại xóm Hòa Tiến, xã Hưng Lộc, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, như một sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với công lao to lớn của đồng chí.

Lương Thùy Vân – Bảo tàng XVNT

Chú thích:

(1) 7 đảng viên: Hoàng Trọng Trì, Hoàng Bá, Trần Cảnh Bình, Nguyễn Tiến Nhoạn, Nguyễn Lung, Nguyễn Văn Sử và Nguyễn Xuân Thâm

(2) 5 đồng chí Tỉnh ủy viên: Hoàng Trọng Trì, Nguyễn Xuân Thân, Nguyễn Công Sửu, Nguyễn Công Sửu, Nguyễn Hữu Cơ, Hoàng Bá

(3) Sự kiện Lịch sử Đảng bộ Thành phố Vinh, NXB Nghệ An năm 200,tr.43

(4) Văn kiện Đảng: Toàn tập, tập 2, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tr 58

 


»  Liệt sỹ Luyện Nhận, người chiến sỹ Xô Viết kiên trung của quê lúa Yên Thành
»  Đồng chí Võ Trọng Bành - người chiến sỹ cộng sản kiên trung của quê hương Hưng Nguyên trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930 - 1931
»  Những tấm gương cộng sản kiên trung của quê hương Nghệ An tại nhà đày Buôn Ma Thuột
»  Đồng chí Cao Tiến Lân - tấm gương cộng sản kiên trung trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh
»  Đồng chí Nguyễn Thị Thoại - cán bộ giao thông liên lạc của Huyện ủy Quỳnh Lưu trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931
»  Nguyễn Em Cầm – Người Đội trưởng đội cảm tử quân trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930 - 1931
»  Đồng chí trần Xu- người chiến sỹ cộng sản kiên trung của quê hương Hà Tĩnh
»  Chu Văn Điều- Đại tướng Chu Huy Mân, từ một người yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng, trở thành người chiến sỹ cộng sản
»  Đồng chí Nguyễn Xuân Năm, người chiến sỹ cộng sản kiên cường của quê hương Thạch Bằng
»  Phạm Văn Thàng – Người chiến sỹ cộng sản của quê hương Xô Viết Nghệ Tĩnh
»  Đồng chí Nguyễn Thị Nghĩa - tấm gương cộng sản kiên trung, nữ chiến sỹ giao thông liên lạc xuất sắc của Xứ ủy Trung Kỳ
»  Vai trò công nhân Vinh - Bến Thủy trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh
»  Khí tiết của những nữ tù chính trị tại Nhà lao Vinh
»  Hoạt động của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu và việc đào tạo thanh niên Nghệ Tĩnh xuất dương
»  Một số tư liệu của mật thám Pháp về đồng chí Nguyễn Sỹ Sách hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh
»  Nguyễn Sỹ Sách – Người con ưu tú của quê hương Thanh Chương – Nhà cách mạng tiền bối tài ba
»  Họ Đặng xã Thanh Xuân, Thanh Chương với truyền thống yêu nước và cách mạng
»  Đồng chí Nguyễn Văn Vân (1920-1972)
»  Hồ Mỹ Xuyên (1920 – 1948)
»  Nguyễn Thị Nhã (1911- 1992)
»  Nguyễn Thị Quang Thái (1915-1944)
»  Nguyễn Đình Sòng ( 1911-1954)
»  Đồng chí Nguyễn Côn
»  Đồng chí Nguyễn Thế Lâm ( 1904-1978)
»  Nguyễn Xuân Linh (1909-1988)
»  Nguyễn Sỹ Quế ( 1913 - 1995 )
»  Nguyễn Trương Khoát (1913-2008)
»  Phan Hữu Khiêm (1905 – 1984)
»  Nguyễn Xuân Thành (1912 – 2005)
»  Ngô Minh Loan (1915 - 2001)
»  Võ Thúc Đồng (1914-2007)
»  Nguyễn Phúc ( 1904 - 1987)
»  Trần Hữu Quán ( 1909 - 1989 )
»  Nguyễn Đức Mậu (1905-1932)
»  Nguyễn Thị Nhuận (1910 – 2006)
»  Đồng chí Chu Văn Biên (1912-2006)
»  Võ Trọng Cánh (1887-1931)
»  Nguyễn Tất Thắng (1912-2004)
»  Nguyễn Hữu Bình (1900-1972)
»  Đồng chí Nguyễn Văn Thân (1912-1952)
»  Đồng chí Nguyễn Kiệm (1916-1951)
»  Hoàng Trần Thâm (1909 - 1931)
»  Hoàng Trần Siêu (1870 - 1949)
»  Đại tướng Chu Huy Mân (1913-2013)
»  Nguyễn Thị Thiu (1907- 1992)
»  Bùi Khắc Thựu (1914- 1941)
»  HỒ THỊ NHUNG ( 1909- 1990 )
»  Trần Đình San (1907-1974)
»  Vi Văn Khang (1900 – 1978)
»  Nguyễn Thị Phúc ( 1911 – 1941)
Chủ tịch Hồ Chí Minh ký "Lời tựa" cho Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1964
Chủ tịch Trường Chinh trồng cây lưu niệm tại Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1985
Toạ đàm khoa học về nhà lao Vinh
Mô hình một góc Nhà lao Vinh
 

Cơ quan chủ quản: Sở Văn hóa và Thể thao Nghệ An
Đơn vị quản lý: Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh
Chịu trách nhiệm: Bà Lê Thu Hiền - Phó Giám đốc Phụ trách Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh
Địa chỉ: số 10, đường Đào Tấn, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An
Điện thoại: (02383) 580 028 / Email: huyentrang20385 @ gmail.com
Thiết kế: Trung tâm Công nghệ thông tin Nghệ An

  Ghi rõ nguồn “Trang thông tin điện tử Bảo tàng XVNT” khi phát hành lại thông tin từ trang này