Bát yêu, ấm sành - đồ dùng nuôi dấu cán bộ Đảng trong thời kỳ 1930-1931

Mảnh đất Kim Liên là cái nôi cách mạng của huyện Nam Đàn đã sản sinh biết bao người con ưu tú - những chiến sỹ cộng sản kiên trung, bất khuất làm rạng danh cho quê hương, đất nước. Từ đây nhiều đồng chí đã trưởng thành và giữ nhiều chức vụ ở Tỉnh, Huyện, trong đó có đồng chí Nguyễn Danh Đoan. Đồng chí Nguyễn Danh Đoan sinh năm 1901 tại xóm Phụ Đầm, xã Chung Cự, tổng Lâm Thịnh (nay là xóm Sen 3, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn). Sinh trưởng trên mảnh đất và trong một gia đình có truyền thống cách mạng và yêu nước, bố là một nhà nho làm nghề bốc thuốc bắc nên ông sớm được học hành và tiếp thu những tư tưởng tiến bộ.

Đi theo con đường yêu nước của các bậc tiền bối, ông cũng sớm tham gia vào phong trào đấu tranh chống cường quyền và đòi hỏi quyền lợi cho nhân dân.

Trong phong trào ông luôn phát huy được vai trò và thể hiện là người có tư tưởng tiến bộ, có năng lực tổ chức, lãnh đạo nên ông được tổ chức kết nạp vào Đảng. Là người được học hành đến nơi đến chốn, lại là người có năng lực nên ông được giao làm cán bộ tuyên truyền có nhiệm vụ vận động, tuyên truyền đường lối cách mạng và kêu gọi quần chúng nhân dân đấu tranh, tham gia các cuộc biểu tình, đấu tranh ở xã, ở huyện.

Đầu tháng 5/1930 ông Nguyễn Danh Đoan được cử làm bí thư chi bộ Sơn Hà phụ trách các làng Ngọc Đình, Tình Lý, Hoàng Trù, Vân Hội do đồng chí Nguyễn Sinh Diên tổ chức, đây là một trong hai chi bộ của xã Kim Liên. Phát huy vai trò của mình, trong các cuộc đấu tranh, biểu tình ông luôn là người đi đầu dậy trước, là niềm tin để quần chúng nhân dân noi theo phát huy ý chí, tinh thần cách mạng.

Trong cuộc biểu tình ngày 18/6/1930 tổ chức tại Núi Chung để hưởng ứng cuộc vận động đấu tranh toàn huyện, ông cùng với các đảng viên trong chi bộ đã chỉ đạo, vận động quần chúng nhân dân trong toàn xã tham gia. Tối ngày 17/6/1930 ông cùng với các đồng chí trong ban chấp hành chi bộ xã đã truyền đạt tinh thần cho các đang viên và vận động quần chúng chuẩn bị lực lượng, nhất là tự vệ đỏ mờ sáng tập trung tại núi Chung cùng với các đoàn biểu tình từ các tổng Xuân Khoa, Xuân Liễu kéo ra tỉnh lộ 46 kéo về chợ Đồn đưa yêu sách buộc tri huyện Lê Khắc Tưởng phải hứa nhận bản yêu sách của nhân dân chuyển lên cấp trên.

Cuộc biểu tình ngày 30/8/1930 nhân dân các làng thuộc chi bộ Sơn Hà (Kim Liên) dưới sự lãnh đạo của đồng chí Nguyễn Danh Đoan hòa mình vào dòng người tổng Lâm Thịnh kéo về huyện đường cùng với nhân dân toàn huyện đòi quyền lợi.
Ngày 28/9/1930, hai ngàn nông dân Nam Đàn tập trung tại Rú Tán kéo lên huyện lỵ biểu tình đấu tranh phản đối vụ thảm sát ở Hưng Nguyên và Nam Đàn. Ông Nguyễn Danh Đoan đã lãnh đạo nhân dân các làng mình 9 giờ tối tập trung tại Rú Chung rồi kéo sang Rú Tán lắng nghe đồng chí Đặng Chánh Kỷ cầm cờ đứng lên diễn thuyết; sau đó cùng với các làng trong xã theo đoàn người kéo về huyện đường biểu tình....

Với vai trò là bí thư chi bộ ông luôn tích cực phát huy vai trò nòng cốt, luôn có mặt và dẫn đầu trong các cuộc biểu tình. Tinh thần cách mạng xung thiên ấy của ông được ghi nhận thông qua những nhân chứng, vật chứng còn lưu lại đến ngày hôm nay. Đó là chiếc cồng - đồ tế khí của gia đình đã được ông sử dụng làm vũ khí trong các cuộc biểu tình để biểu dương lực lượng, khích lệ tinh thần, khí thế đấu tranh của nhân dân và trấn áp kẻ thù mà gia đình ông đã giao lại cho bảo tàng năm 1982. Bát đĩa, ấm sành này đã minh chứng cho thời kỳ các cán bộ của Tỉnh ủy, Huyện ủy như đồng chí Đặng Chánh Kỷ, Nguyễn Sinh Diên, Ngô Em, Hoàng Kỳ, Trần Do..... về họp hành, bàn bạc tại gia đình ông. Những hiện vật này được dùng trong những bữa cơm hàng ngày phục vụ các đồng chí.

Tháng 10/1930 Ban chấp hành Huyện ủy Nam Đàn được bầu chính thức. Toàn huyện có 4 tổng thì mỗi tổng đều có 1 Ban chấp hành liên chi từ 3 đến 5 người gọi là Tổng ủy. Các BCH Tổng ủy và các chi bộ có trách nhiệm xây dựng các đoàn thể, các hội quần chúng. Đồng chí Nguyễn Danh Đoan được bầu làm bí thư BCH liên chi tổng Lâm Thịnh phụ trách 27 đơn vị hành chính.

Kẻ địch đã đánh hơi được mọi hoạt động của ông nên đã bắt giam tại đồn Kim Liên sau đó chuyển sang đồn Xuân La vào tháng 6/1931. Chúng cho đóng đồn ngay tại nhà đồng chí Nguyễn Hữu Tường để uy hiếp tinh thần cách mạng của nhân dân hòng dập tắt phong trào cách mạng. Tại đây chúng đã bắt giam nhiều cán bộ đảng viên trong xã và các xã lân cận mang về tra tấn, đánh đập rồi mang sang đồn Xuân La hoặc xuống Nam Cát. Chúng đã dùng nhiều cực hình để tra tấn, bắn nhiều đảng viên hoặc kẹp cho đến lúc chết, ông Nguyễn Danh Ước em trai ông đã bị chúng bắn chết tại đây. Tháng 6-1932 ông được địch tha sau thời gian giam giữ (không rõ bản án).

Năm 1943 ông Đoan được chi bộ cử ra làm lý trưởng làng để có điều kiện hoạt động cách mạng và bảo vệ cơ sở Đảng.

Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông là một trong những cán bộ Việt Minh tích cực của xã đã cùng nhân dân tham gia cướp chính quyền tại huyện. Sau cách mạng tháng 8 ông tiếp tục hoạt động trong phong trào địa phương: làm Nông hội đỏ, Ban chấp hành xã, đội trưởng đội trồng cây của Hợp tác xã.....

Năm 1986 ông mất do tuổi cao sức yếu. Những vật dụng này là đồ dùng sinh hoạt hàng ngày của gia đình ở thời kỳ những năm 1930-1931, nay gia đình vẫn lưu giữ lại để làm kỷ niệm, nay gia đình giao lại cho Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh để làm tư liệu lịch sử.

                                                                                                                                             Nguyễn Thị Kim Chi - Bảo tàng XVNT