Bát, đĩa dùng phục vụ cán bộ Đảng của gia đình ông Nguyễn Công Chỉnh ở Thái Yên, Đức Thọ, Hà Tĩnh

Nguyễn Công Chỉnh sinh năm 1907 trong một gia đình làm nghề mộc ở Thái Yên, Đức Thọ là con trai cả của ông Nguyễn Công Nậm và bà Nguyễn Thị Liên.

Được các đồng chí: Nguyễn Hai Đáng, Nguyễn Công Phượng giác ngộ, năm 1930, Nguyễn Công Chỉnh đã tham gia hoạt động mít tinh, biểu tình, rải truyền đơn, treo cờ đỏ búa liềm, chăng khẩu hiệu lớn lên cây phượng, cây đa, cổng nhà Thánh Thợ. Tháng 3 năm 1931, tại sân trường Tiểu học Thái Yên, Nguyễn Công Chỉnh và hơn 200 thanh niên, học sinh đã tuyên thệ dưới cờ Đảng sẵn sàng đóng góp tuổi xuân cho cách mạng.

Biết gia đình Nguyễn Công Chỉnh có cảm tình với cách mạng nên Chi bộ đã chọn là địa điểm để in tài liệu. Các đồng chí: Đặng Bá Văn- cán bộ huyện, Nguyễn Hai Đáng- Bí thư Chi bộ, Nguyễn Công Phượng- Chi ủy viên phụ trách công tác đối ngoại, Nguyễn Hữu Hồ- phụ trách công tác thông tin tuyên truyền thường xuyên qua lại nơi đây. Mỗi khi tổ ấn loát làm việc, ông Nguyễn Công Nậm cùng các con thay nhau canh gác. Việc cơm nước cho các đồng chí do bà Nguyễn Thị Liên phục vụ. Bát, đĩa và rất nhiều vật dụng khác của gia đình được dùng trong những bũa cơm đạm bạc nhưng ấm tình dân với Đảng. Mặc dù phải làm việc trong điều kiện bí mật, khó khăn nhưng nhờ sự giúp đỡ, đùm bọc của một số gia đình như nhà Nguyễn Công Chỉnh nên chỉ trong thời gian ngắn đã có hàng vạn truyền đơn đựơc in ra rải khắp các ngả đường thôn xóm, làm cho bọn tay chân của thực dân vô cùng hoang mang.

Nguyễn Công Chỉnh khỏe mạnh, nhanh nhẹn, hăng hái nên được cán bộ chỉ huy Tự vệ kết nạp vào đội Xích vệ đỏ. Sau đó, được giao làm Tiểu đội trưởng. Từ đó, anh luôn đi đầu trong các cuộc biểu tình chống bọn thực dân và tay sai đưa lính về lập đồn tại trường Tiểu học Thái Yên. Tiêu biểu nhất là cuộc đấu tranh ngày 29/4/1931. Hôm đó, quân lính đồn Lạc Thiện được trang bị súng ống đầy đủ do tên đồn trưởng dẫn đầu kéo về càn quét. Tự vệ đỏ mai phục các ngả đường chính cùng với hơn 600 nông dân hậu thuẫn, có Trung đội Cảm tử quân của Nguyễn Em Cầm làm nòng cốt. Cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt, kẻ thù dùng súng bắn vào đoàn người làm 12 chiến sỹ tự vệ hy sinh và 4 người bị thương. Người này ngã xuống, hàng trăm người khác tiếp bước xông lên ngăn cản không cho chúng vào được Thái Yên.

Chưa từ bỏ âm mưu lập một đồn binh ở Thái Yên, ngày 6/7/1931, lính từ đồn Linh Cảm và Lạc Thiện kéo về Thái Yên. Chi bộ đã huy động quần chúng và Đại đội tự vệ có vũ khí tự tạo phục kích trên cả ba hướng đường làm cho bọn địch phải rút lui.
Hôm sau, ngày 7/5/1931, chúng huy động 81 tên lính lê dương và khố đỏ ở 3 đồn Lạc Thiện, Linh Cảm và đồn Nghèn kéo về khủng bố. Vì áp lực súng đạn không cân sức với vũ khí thô sơ của tự vệ và nhân dân nên địch đã chiếm được trường vào lúc 12 giờ 30 phút. Ngay đêm đó, ông Tư Tý cho đốt nhà mình sát cạnh trường để cho bọn lính hoảng loạn, tạo cơ hội cho tự vệ vào lấy những tài liệu của các tổ chức đang còn lại trong trường.

Khi đã đóng đồn và ổn định mạng lưới quan lại địa phương, chúng tiến hành cướp bóc, càn quét, truy tìm tận gốc những người có tư tưởng yêu nước đã tham gia cách mạng. Hầu hết số đảng viên, cán bộ và Tự vệ đỏ nòng cốt bị bắt. Một cuộc khủng bố trắng bắt đầu. Kẻ địch đã biến sân trường thành nơi đồn bốt đầy tội ác. 40 chiến sỹ cách mạng bị tra tấn dã man ngay trên mảnh đất quê mình. Nguyễn Công Chỉnh bị tên Trần Huy Thiệu- Phu đoàn trưởng khai báo và đưa lính đồn về bắt tại nhà. Tên Đội Rằn khét tiếng hung bạo trực tiếp tra tấn anh. Không moi được tin tức gì, chúng đưa anh lên giam ở đồn Lạc Thiện rồi đến nhà lao Đức Thọ, Kỳ Anh, cuối cùng về nhà lao Hà Tĩnh.

Trong tù, anh đã nếm đủ cực hình nhưng vẫn một lòng kiên trung với cách mạng. Kết quả của những trận đòn khủng khiếp đã làm Nguyễn Công Chỉnh kiệt sức và hy sinh tại nhà lao Hà Tĩnh, ngày 5 tháng 6 năm 1933. Bọn cai tù đưa thi hài của anh lên chôn tại Rú Nài ( Hà Tĩnh). Sau năm 1945, em trai Nguyễn Công Ước đưa hài cốt anh về nghĩa trang ở Thái Yên.
Nguyễn Công Chỉnh hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ là nỗi thương tiếc vô hạn của gia đình. Những kỷ vật này được ông Nguyễn Công Ước và con cháu gìn giữ rất cẩn thận coi đây là sự tri ân với những người con của quê hương đã hy sinh vì đất nước. Nay gia đình đồng ý giao lại cho Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh lưu giữ.