Áo tù của đồng chí Lê Mạnh Duyệt

Đồng chí Lê Mạnh Duyệt sinh năm 1903, tại xã Đức Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An - một vùng quê có truyền thống cách mạng. Đồng chí là Đảng viên 1930-1931 và là một trong những chiến sỹ kiên trung trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Năm 1928 đồng chí Lê Mạnh Duyệt trở thành công nhân tại đồn điền cao su Phú Riềng. Tháng 2/1930, đồng chí đã tham gia vào cuộc đình công đầu tiên. Cuộc đình công kết thúc, đồng chí bị bắt và bị kết án 1 năm tù giam với tội danh là một trong những kẻ cầm đầu cuộc nổi loạn. Sau 8 tháng bị giam cầm tại Khám Lớn (Sài Gòn), tháng 10/1930, đồng chí được thả. Trở về quê hương, đồng chí đã tích hoạt động cách mạng không quản ngày đêm. Vốn có tư chất thông minh nên vừa ra tù đồng chí đã được Đảng giao nhiệm vụ đi diễn thuyết tại các cuộc biểu tình như ở Vĩnh Sơn, Đô Lương…Sau khi tham gia cuộc vây bắt thực dân Pháp ở đồn Dừa, Lê Mạnh Duyệt đã thoát ly lên Môn Sơn, Con Cuông hoạt động.

Cuối năm 1930, phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh bắt đầu bị thực dân và phong kiến Nam Triều tiến hành khủng bố trắng, hàng ngàn đảng viên, quần chúng bị bắt, giết; nhiều cơ sở Đảng tan vỡ. Để duy trì phong trào, Xứ ủy Trung Kỳ, Tỉnh ủy Nghệ An quyết định phát triển lực lượng cách mạng và chuyển phong trào lên các huyện miền núi phía Tây Nghệ An. Nhận thấy Môn Sơn là địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để xây dựng cơ sở. Đồng chí Lê Xuân Đào (Trưởng ban Tài chính Xứ ủy Trung Kỳ), đồng chí Lê Mạnh Duyệt và đồng chí Nguyễn Hữu Bình (đặc phái viên của Tỉnh ủy Nghệ An) cùng lên Môn Sơn xây dựng phong trào cách mạng. Qua tuyên truyền vận động, bà con đã giác ngộ cách mạng, đoàn kết chặt chẽ, đấu tranh có hiệu quả như cuộc đấu tranh tháng 3 năm 1931 đánh đuổi chủ thầu Đức Ký, xóa nợ cho dân. Trong đấu tranh, nhiều quần chúng hạt nhân của phong trào đã xuất hiện như: Vi Văn Khang, Vi Văn Hanh, Vi Văn Lâm, Vi Văn Quý, Hà Văn Hoa…Họ chính là người rải truyền đơn, tuyên truyền đường lối chủ trương của Đảng, vận động quần chúng, bảo vệ, nuôi dưỡng cán bộ Đảng. Trên cơ sở đó, tháng 4 năm 1931, Chi bộ Đảng ở Môn Sơn được thành lập. Sau một thời gian ngắn các tổ chức quần chúng như Nông hội đỏ, Tự vệ đỏ, Phụ nữ ra đời, khí thế cách mạng của quần chúng lên cao. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Lê Xuân Đào và đồng chí Lê Mạnh Duyệt, chi bộ Đảng đã phát động cuộc đấu tranh lớn vào ngày 9/8/1931. Lần đầu tiên ở Con Cuông, cờ đỏ búa liềm của Đảng được tung bay trên cây Đa Cồn Chùa, cây Trổ Bãi Cánh…Cuộc đấu tranh của nhân dân Môn Sơn thắng lợi như một ngọn lửa rực sáng ở miền núi cao Nghệ An, làm cho kẻ địch hoang mang lo sợ. Có được những thắng lợi đó là nhờ một phần công lao không nhỏ của đồng chí Lê Mạnh Duyệt.

Sau cuộc đấu tranh ngày 9/8/1930, thực dân – phong kiến đã đàn áp khốc liệt phong trào Môn Sơn. Tri huyện Lang Vi Năng đưa lính vào bắt 30 người cả đảng viên và quần chúng. Lê Mạnh Duyệt bị sa vào tay giặc ở Xếp Phon (biên giới Việt - Lào), chúng giải đồng chí về đồn Yên Phúc. Sau khi tra tấn dã man vẫn không lấy được lời khai, thực dân Pháp đã kết án đồng chí 3 năm tù, đưa về Nhà lao Vinh giam giữ...

Năm 1936, Lê Mạnh Duyệt được thả tự do và tiếp tục tham gia phong trào Bình dân tại quê nhà. Tháng 12/1940, Chi bộ Đảng Lạng Điền được khôi phục tại nhà Lê Mạnh Duyệt. Sau đó đồng chí tiếp tục bị thực dân Pháp bắt kết án 18 năm tù, giam tại Buôn Mê Thuột. Trong những năm tháng bị giam cầm tại đây, Lê Mạnh Duyệt đã mặc chiếc áo tù mang số 2977. Hiện nay chiếc áo được trưng bày Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh. Chiếc áo là hiện vật quý minh chứng cho nghi lực phi thường của những người chiến sỹ trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh và tố cáo tội ác dã man của đế quốc – thực dân.